Václav Jan Rosa: Thesaurus linguae Bohemicae
Úvod
Index všech českých hesel
A B C Č Ċ D Ď E F G H Ch I K L M N O P Q R S T Ť U V W Y Z Ž Ż
Strany zdroje: VI/773–VI/818
reiſſen. ut trhám ſſaty. trhagj tráwu na winicy. Adag. nedá on na ſobě ſſatů trhati. (t. k něčemu ſe nutiti, neb proſyti, ſnadný geſt k tomu.) Item (ćeſati, neb zbjrati owoce) decerpere, VI/774 abnehmen, ablöſen. ut trhagj w ſſtěpnicy gabłka, (t. čeſagj) decerpunt in pomario poma. ¤ Kuchařka trhá ryby, coca exdorsat pisces, die Köchin reiſſet den fiſch. reiſſen. pſem spjcým netrheg. canem dormientem non moueas, reiſſ mit dem ſchlafenden hundt nicht. trhali njm, raptabant illum, man hat ihn hin Vnd her geriſſen. co mnau trháſs? quid mecum luctaris? uel quid me arripis? warumb reiſſeſt du mit mir? ¤ VI/775 trhni drobet wozem, (t. potrhni) moueas parùm ulterius currum. annehmen. netrhne on na to (t. nepugde on do toho, nepřiſtaupj k tomu) non acceptabit ille hoc, er wird es nicht annehmen. die Mauer bekommet Riſſe. Item (Sápám ſe) cum præp. na. což ge ſe na něho trhał, (t. ſápał) trhał ſe, gako pes na řetėze geriſſen. geſchoſſen. čłowėk trżené myſle. ein Zug. ut gednjm trhem bych ho roztrhnuł. uno ictu lacerarem ipsum, ich wolte ihn mit einem Zug, (mal) zerreiſſen. gednjm trhem, (t. trhnutjm, gednjm rázem) padeſáte kwjčał chytił. uno tractu 50. turdos cæpit. hat mit einem Zug 50 Krammet Vögel gefangen. Item: Trh (od potrhowánj ſe k něčemu, l. od trhnu, když kdo na něco, neb k něčemu trhne, Significat 1 mo (trženj, t. prodáwánj a kupowánj) licitatio, das feylbietten, Vnd VI/777 darauf bietten. ut magj trh mezy ſebau ô to pole. ſtogj ſpołu w trhu ô pole. licitantur de hoc agro, stant in contractu ratione agri, Sie ſtehen mit einander im Kauff wegen des Ackers etc. ¤ trh zawřjti, contractum concludere, den Kauff ſchlüſſen. rozgjti ſe od trhu, discedere â contractu, des Kauffs halber υon einander gehen. 2 do (Smłauwa trhowá) Contractus emptionis et uenditionis, Kauff con tract. on to trhem doſtał, (t. kaupił to) ex contractu emptionis hoc acquisiuit. Er hat das gekaufft. nechce mu ſtáti w trhu, (t. w smłauwě trhowe) non uult stare contractui emptionis, er will in dem Kauff contract nicht ſtehen etc. VI/778 3 tio (mjſto kde ſe kupuge, a prodáwá, t. tržjſſtė) forum, Marck. gá pugdu na trh, (t. do trhu) ego ibo ad forum, ich will auf den Marck gehen. Vzřeł giné ſtogicý na trhu etc. Math. 20. ¤ Adag. ne se wſſjm na trh, doma take ať ſe nėco snj. (proti klewetným, kteřjž doma nic zažiti nemohau, se wſſjm na rynk.) fleiſchmarck. olim in Antiqua Vrbe Pragensi quolibet die Sabbati tenebatur. Maſný krámy, macellæ, macellum, fleiſchbänck. Porybný, l. rybný trh, forum piscarium, piscatorium, piscaria. fiſchmarck. dobytčj trh, forum boarium, Viehmarck. Objłný trh, forum frumentarium, Getreydmarck. VI/779 Zełný trh, forum olitorium, Krautmarck. Winný trh, forum uinarium, Weinmarck. Konſký trh, forum equinum, equarium, Roſſmarck. Swinſký trh, forum suarium, Saumarck, dřewný trh, forum lignarium, holtzmarck. Potrawnj, neb Kuchinſký trh, forum cupedinarium, Speiſsmarck, Owocný trh, forum pomarium, Obſtmarck. Senný, neb Słamný trh, forum fænarium, heümarck. Kauff Contract. Grimpelmarck, uide tarmar. darauf bieten, kauffen. ut gá to dřjwj tržjm. (t. kupugi, ſtogjm w trhu) ego hæc ligna liceor. ich ſtehe im Kauff wegen des holtzes. Adag. kdo tržj, ten giž od połu držj. Sie tractiren ſchon den dritten Tag Vmb das holtz. Marck. Isai. 23. 11. Pflucke υollens die Vbrigen Birn ab. dnes dotrhagj VI/783 tráwu na winicy, hodie reliquum gramen in uinea euellent, heünt werden Sie das Vbrige Graſſ auf dem Weingarten ausreiſſen. ¤ dotrhati ſſaty, (do oſtatku ztrhati, t. dochoditi w njch, až do zedránj, l. až k płnemu zedránj) est phrasis Idiot. debet circumscribi, nempè. in uestibus ante portatis et parùm laceris, ulteriùs incedere, usq ad plenam lacerationem. ¤ On po něm ſſaty dotrhał. on po něm ſſaty dotrháwá. gar zerreiſſen. Item (dogeti) giż gá tam dotrhnu, iam ego illuc usq pergam. ich will doch bis dahin ziehen. gá tam dnes nedotrhnu, hodie illuc non perueniam. VI/784 ich werde heünt dahin nicht kommen. Gižbychme až tam mohli dotrhnauti, iam poſsemus illuc usq pergere. Wir könnten ſchon wohl biſs dahin ziehen. hat υiel Birnen, υiel Nuſſen abgepluckt. natrhali s kolik wozů tráwy, tantùm graminis iam euulserunt, ut aliquot currus illo impleantur. Sie haben ſchon υiele Wägen Graſſ ausgeriſſen. Wir haben genug groſſe Arbeit mit ausreiſſen des Graſſes gehabt. anreiſſen. kdo ge ten papjr natrhnuł? quis hanc chartam incæpit lacerare, wer hat das Papier angeriſſen. der Schuldſchein iſt ſchon theils zerriſſen. Tormentill. Man hat ihm alle Birn abgeriſſen. das Kleid zerreiſſen. ut co tam bude děłat, darmo ſłauže, gen ſe ſam otrhá, a potom otrhaný domu přigde. zerriſſener. Wſſecek otrhaný chodj. incedit totus lacer, er gehet gantz zerriſſener. Wſſechen otrhaný, ani pes na něm co vtrhnauti nemá. abreiſſen, abbrechen. odtrhnuł pečet, odtrhnuł zámek. co to odtrhugeſs? abzihen. ut giž Nepřiteł odtrhł s wogſkem od měſta. iam hostis cum exercitu receſsit ab urbe. der Feündt hat ſchon mit der Armee υon der Stadt abgezogen. ſich υon einem Weg reiſſen. abgerieſſen. odtržená pečet. ich will es zerreiſſen. gá to wſſechno potrhám. ego hæc omnia lacerabo, ich will es alles zerreiſſen. ¤ Addendo particulam (drobet, trochu) ut drobet potrhati, est parùm lacerare, wenig zerreiſſen. zerriſſen. weiter rucken. Potrhni VI/789 drobet tim wozem, moueas parùm istum currum ulteriùs. rucke den Wagen ein wenig weiter. Item (potahnauti) ut potrhni njm, ať nechrápe, (t. potáhni) öffter rucken. nač tim wozem potrhugeſs. Kapucýnj klekánj zwonjce, třikrat potrhugj, (t. zwonem, neb zwoncem.) Item (potahowati) pſem spjcým nepotrhug. Anfang des Zanckens, Schlagens. on Včinił potržku na nėho. Item (małá wáłka, když ſe Strany na ſebe potrhugj) magj mezy ſebau ňákau potržku. ienem etwas unterziehen. podtrhł pod njm ſtoličku, a on těžce na zem padł. subtraxit illi sedem, hat ihm den Stuhl unterzogen. Item podtrhnauti Syť (z trhnauti, zpuſtiti syť.) podtrhnuł mnoho ptáků gednjm podtrženjm, (podtrhnutjm) VI/791 padeſate kwjčał doſtał. hinc Betrügen, zum fall bringen. ut sſibał ſwau chytroſtj podtrhuge neopatrně, (t. podwozuge) ueterator astu imponit incautis. ein alter Schalck teüſchet die Vnυorſichtigen. mit einem Zug zerreiſſen. Přetrhati, (wjce trhy) per plures ictus lacerare, ad partes rumpere, auf υiele Stücke zerreiſſen. ¤ ut Kuň přetrhł proſtranek. wſſechny prowazy na ſobě přetrhał, (potrhał) er hat das Pferd Vberritten, zerbrochen. tybys mne tak přetrhł, (t. twau chuzy) Item, Meth. (zaſtawiti něco, překažku včiniti, vpokogiti) interrumpere, sistere, dirrimere. ¤ ut sotwa tu pranicy přetrhnuł, difficulter illam rixam, pugnam interrupit, dirremit. nemohł toho pŕetrhnauti. takowý neřád může ſe lechce přetrhnauti. coby měł neřády přetrhowati, on ſe ſam neřádu dopauſſtj. es iſt bey dem Brunnen der Strick zerriſſen. VI/793 Ta morowá rána nechce ſe přetrhnauti. Giž ſe ten déſſť pomału přetrhuge. Aufhörung. at má přjtrž, diábełſká złoſt. ſtäts, Vnaufhörlich. zu ziehen, zuſtoſſen, zureiſſen. Spěſſně ho k ſobě přitrhnuł, ſycby etc. citò illum arripuit, aliàs etc. ziádný nepřigde, kromě, lecby Otec můg přitrhł geho: Iohan. Item Meth. cum præp. k. (přitahnauti, přigeti) aduenire, ankommen. Nepřjteł přitrhnuł k měſtu. durchs reiſſen, durchbrechen, durchlöchern. kdo ge ten papjr protrhnuł? (t. kdo w něm djru vděłał, propjchnuł,) quis fecit hoc foramen in hac charta, wer hat das Loch in dem Papier gemacht. kdo ge ten papjr protrhał, (t. kdo w něm děr naděłał, propjchał) quis in hac charta ista foramina fecit? wer hat die Löcher in dem Papier gemacht? ubi clara differentia apparet, de qua dixi in Gram. P. 2. c. 25. Obs. 3 a Not. 4 to. woda protrhła gez. Nač to protrhugeſs? protrháwaſs? VI/796 2 do Protrhnauti, protrhowati (zruſſiti, ruſſiti) uiolare, frangere, rumpere, Brechen. on sam tu smłauwu protrhnuł, ille ipsemet illum contractum rupit. Er hat ſelbſt den Contract gebrochen. Protrhnuł pokog, přjměřj, uiolauit pacem, armistitium, hat den Frieden, den Stillſtand gebrochen. protrhnuł dobrý řád, etc. der Bruch. der gebrochen iſt. entzwey reiſſen. Roztrhati (t. na mnoho kuſů, t. kolikerým trhem) ad multas partes dilacerare, auf υiel ſtücke reiſſen, zerreiſſen. roztrhnuł tu giſtotu, (t. gednjm trhem) lacerauit hanc obligationem, er hat die Obligation entzwey gerieſſen. roztrhał tu giſtotu, (t. na kuſy) ad partes dillacerauit illam obligationem. hat die Obligation auf Stücke zerrieſſen. woda roztrhła, roztrhała hráz. aqua rupit aggerem. υoneinander reiſſen, dobře tu pranicy roztrhł. doſti ge od ſebe roztrhował, a nemohł gjch roztrhnauti. Vneinigkeit. geſt mezy njmi hrube roztrženj. zerriſſen. Trennung. das gebrochen iſt. Vneinig. roztržitá obec, discors, diſsidens communitas, Vneinige Gemein. Item (zkormaucený, nepokogný) distractus. čłowěk roztržité myſle. homo distractæ mentis, ein Menſch der zerſtreit iſt. Vneinig. Vneinigkeit, Zwitrach, Zwiſpalt. geſt mezy njmi welika roztržitoſt. má nýni wſſeligakau roztržitoſt myſle. zuſammen laſſen. zuſammen zihen. ¤ ut strhnauti, Strhowati wjno, (t. do hromady) strhnuł wjno łonſký s letoſſnjm. confudit, commiscuit uinum annotinum, cum horno. Er hat den fernigen Wein mit dem heürigen Zuſammen gezogen, gelaſſen. At Zſtrhnauti wjno, (t. zdroždj) Significat detrahere uinum, den Wein abziehen, ablaſſen. on zſtrhuge wjna, ille detrahit uina ex fecibus, er thuet die Wein abziehen, ablaſſen. Meth. Significat. (shromázditi, shromažďowati, spogiti, spogowati) congregare, conuocare, zuſammen zihen. VI/801 paſsiuè, Wogſko ſe strhuge, exercitus congregatur, die Armee thuet ſich Zuſammen Zihen, thuet Zuſammen ſtoſſen. Strhugj ſe wogſka. Item Strhnauti ſe, (zbauřiti ſe, nenadále přigjti) inopinatè uenire, VnVerſehener kommen, Intellige de ijs, quæ in aere fiunt. ut hrozný ſe strhło powětŕj. ingens tempestas derepentè uenit. es iſt VnVerſehener ein groſſes Vngewitter kommen. Strhli ſe hrozný wětrowe, (t. zbauřili ſe) uenerunt ingentes uenti, es ſeyn ſchreckliche Windt kommen. Strhnuł ſe hrozný přjwał, (t. zſpadnuł) ingens nimbus uenit, es iſt ein groſſer Platz regen kommen. ¤ Idem zſtrhnauti ſe. Marck. ut ſtrzeň w hnátu, w ſtromu, w peru, w treſti. w ředu. medulla cruris, arboris, pennæ, arundinis, ulceris etc. Marck in dem Schenckel, der Kern im Ba u m feder, Rohr oder Schilff, Geſchwür etc. ein Stuck weg reiſſen. ut vtrhł mu ſſos, kus płáſſtě. ¤ Vtrhati (wjce kuſu něčeho vtrhnauti) vtrhał mu wſſechny ſſoſy, třapce etc. 2do Vtrhnauti, (vłomiti) frangere, brechen. kdo ge tu wětew vtrhł, (t. vłomił). 3tio Vtrhnauti, vtrhowati, (vmenſſiti, vgjti, vmenſſowati, vgjmati) detra VI/803 here, imminuere, abziehen, abbrechen, schmälern, on mu mnoho ſłuzby vtrhnuł. každýmu na geho mzdě (geho mzdy) po čeſkým vtrhuge. 4to Vtrhati, vtrhowati, cum Dat. personæ, et præp. na. (nařknauti, nařjkati, t. na poctiwoſti vrazyti, vražeti, haněti, zhaněti) conuiciari, detrahere honori, criminari, conuellere, uellicare, einem an ſeiner Ehr greiffen. Vtrhati saudcum, peruellere Iudices, υon denen Richtern Vbel reden, Läſtern. Läſter wort. der Läſtern thuet. das Pferd hat ſich abgerieſſen. ¤ Vtrhli ſe dwa, třj, koňowe, vtrhło ſe pět, ſſeſt konj. vtrhnuł ſe pes etc. Nota, uerbum Vtrhati in 1 ma Significatione admittit adhuc aliam præpositionem z. ut einzihen. Sotwa ho do domu wtrhnuł. uix illum in domum retraxit, hat ihn kaum in das hauſs eingezogen. Meth. (wtahnauti, wgeti) intrare, einZihen. ¤ ut Nepřjteł wtrhnuł s wogſkem do Země, hostis intrauit cum exercitu in prouinciam. der Feündt iſt mit der Armee in das Landt eingezogen, eingefallen. ausreiſſen, ausziehen. Z huby VI/806 mu to wytrhnuł, ex ore ipsi hoc eripuit, aus dem Maul er ihm es ausgeriſſen, wytrhnuł mu zub, extraxit ipsi dentem, hat ihm einen Zahn ausgeriſſen. Kryſtus nás wytrhł z mocy diábłowy. mit mehreren zügen ausreiſſen, ausziehen. ut giž wſſechnu tráwu wytrhali, iam totum gramen euulserunt, man hat ſchon alles Graſs ausgeriſſen. chceſſli, ať wytrháme kaukoł? aus zihen. ¤ ut Nepřjteł giż wytrhł do pole. (t. s wogſkem) hostis iam eduxit exercitum in campum. der Feündt iſt ſchon ins feld ausgezogen. etwas frewentlich υor ſich nehmen. ein frewel begehen. Cum præp. w. quoad factum. wytrhnuł ſe w tom proti práwu etc. ſich υon einem wegreiſſen. ut wytrhnuł ſe mu. auulsit se ab illo, er hat ſich υon ihm weg geriſſen. Idem cum præp. od. ut wytrhnuł ſe od něho. sed pulchrius cum Dat. der den Frewel begehet. frewel. uide Ius Prouinc. W. 2. Ius Municip. N. 18. et Seq. Item Wýtržnoſt, (domněłá vdatnoſt, t. dobrowołné do nebezpečenſtwj leženj, opowážliwoſt) præsumptio, temeritas, υermeſſenheit. abreiſſen, herabreiſſen. ut zſtrhuge w nocy płáſſtě, detrahit uel rapit noctu pallia, er VI/810 thuet die Mäntel zu Nacht abreiſſen, hinwegreiſſen. on to wſſechno zſtrhał, ille omnia detraxit, decuſsit. er hat alles herabgeriſſen. den Wein abzihen, ablaſſen. u. strhnauti. das Waſſer aus dem Teich ablaſſen. Zſtrhnauti wody, cum Gen. (geſt něco wody vpuſtiti) aliquid aquæ dimittere, etwas Waſſer ablaſſen. der Tamm hat ſich zerriſſen. zſtrhali ſe dwa rybnjky, (t. potrhali ſe) zſtrhała ſe hráz, est idem quod zſtrhał ſe rybnjk etc. 2 do Zſtrhnauti ſe (zbauřiti ſe) ut zſtrhnuł ſe hrozný wjtr, přjwał, powětřj. uide strhnauti ſe. 3 tio Zſtrhnauti ſe, cum Gen. (zſpuſtiti ſe někoho, opuſtiti) deserere, derelinquere, υerlaſſen. ut on ſe ho giž zſtrhnuł, ille ipsum iam dereliquit. er hat ihn ſchon υerlaſſen. byt tobě wſſechno zſtrhali, potrhali a roztrhali, y třebas tě kleſſtmi trhali, ty ſe wſſak Boha nikdý nezſtrheg, etiam si tibi VI/812 omnia raperent, et dirruerent, imo etiam forcipibus scinderent. tu tamen nunquam â Deo diuertas. der torquiret iſt worden. geſchoſſen. ¤ Gako zſtržený běhał. Abtrünniger. ein Vom Waſſer in der Wehr VI/813 gethanes Loch. Composita ex tržjm, sunt perfecta. ¤ ut wytržjm. fut. perf. ¤ Imperfectum formatur ex Freq. ut wytrżjwám, præs. Imp. den Kauff schlüſſen. ut giž ty woły dotržili. iam contractum ratione illorum boum concluserunt. Sie haben ſchon den Kauff wegen der Ochſen geſchloſſen. Sie ſeyn ſchon wegen der Ochſen eins worden. Nemohł toho dřjwj dotržiti, non potuit ad contractum emptionis ratione illorum lignorum per licitationem perducere. er hat wegen des holtzes nicht können den Kauff treffen. er hat doch die Ochſen gekauffet. Item cum præp. ô, uel absq illa, (trh ſpolečně zawřjti, smłuwiti ſe) de precio conuenire, eins werden. ut předce ſe ô ty woły dotržili, tamen de precio illorum boum conuenerunt, Sie ſeyn doch wegen der Ochſen eins worden. Nemohli ſe dotržiti, non poterant de precio conuenire. υiel Geld Vmb die Waaren zuſammen leſen. lang tractiren. doſti VI/815 ſe ô ten dům, ô ten Statek natržili. doſti gſem ſe snjm ô ten dům, ô ten statek natržił, idem. sat diu de illa domo, de illo bono tractauimus, Wir haben Lang genug Vmb das hauſſ, Vmb das Guth tracti ret. Sie ſeyn ſchon wegen der Ochſen eins worden. Když on stržj, (neb wytržj) gá ten trh vgmu; neb gá na ten trh naſtaupjm. stržił ten dům za tiſyc złatých, emit hanc domum pro mille florenis, er hat das hauſſ Vmb tauſend Gulden gakaufft. VI/816 Nota Stržiti, cum præp. za, rei emptæ, significat idem quod wytržiti. ut on za ty woły tolik, co za ně dał nestržj. das holtz iſt ſchon υerkauffet. Geld υor die Waaren leſen. Vtržił dnes toliko geden, dwa, tři złatý, hodiè mercatus est tantum unum, duos, tres florenos. heunt hat er nur ein, zwey, drey Gulden geleſet. dnes vtrżił sto złatých, to wſſechno dnes vtržił. VI/817 Cum præp. za rei emptæ, Significat idem, quod wytržiti. Vtržił za ty dwa woły 60 f. etc. Geld leſen. ut on za ty dwa woły 60 f. wytržił. (t. na 60 f. peněz přiwedł) ille pro istis duobus bobus 60 f. collegit, er hat υor die Zwey Ochſen 60 f. Geld geleſet. on za ty dwa woły tolik, co za ně dał, newytržj, (t. on těch wołů za to nezpeněžj) ille pro istis duobus bobus tantùm pecuniæ, quantùm pro illis dedit, non VI/818 colliget, er wird die zwey Ochſen Vmb das Geld, was er darfür gegeben, nicht anwerden. ¤ Máło něco wjce, než ho ſtogj wytržił. Index všech českých hesel
A B C Č Ċ D Ď E F G H Ch I K L M N O P Q R S T Ť U V W Y Z Ž Ż