Václav Jan Rosa: Thesaurus linguae Bohemicae
Úvod
Index všech českých hesel
A B C Č Ċ D Ď E F G H Ch I K L M N O P Q R S T Ť U V W Y Z Ž Ż
Strany zdroje: VI/260–VI/318
ich ziehe, schleppe. ¤ Meth. Cant. 1 o 4. táhni mne za ſebau. 2 do (beru) accipīo, ich nehme. ¤ adag. netáhni, geſſtěs newyhráł. 3 tio (gdu) eo, ich gehe, Ziehe. ut táhni mi pryč z očj. eas mihi ex oculis, gehe mir weg υon Augen. táhł po swých. iuit suas uias, iſt ſein Weg gangen. VI/261 4 to (letjm) ut nýni ptácý negwjce táhnau. (t. letj) modo aues uel maximè uolant. jetzt ziehen die Vögel am meiſten. Nota. dicitur pulchrè in 3 tia Significatione, de exercitu. ut táhne tam weliké wogſko, pergit illuc magnus exercitus. Es ziehet hin groſſes Kriegsheer. Nota. 2 do tahni, 1 ma breui, Significat appage, abi, Packe dich weg, Scherr dich weg. Canibus, uel uilis conditionis hominibus sic dicimus. zancken, hadern, ſtreiten Vmb etwas. Zug. VI/262 Kůň k tahu, pták k letu, čłowěk ku prácy. equus ad trahendum, auis ad uolandum, homo ad laborandum. das Pferdt zum ziehen, der Vogel zum fliegen, der Menſch zum arbeiten. gednjm tahem, uno tractu, mit einem Zug. das gerne ziehet. ut tažný kůň, wůł. das ZugPferd, Zugochs. WagenPferd, Ochs, SchiffPferdt, Vnd das ſchwer ziehen muſs. Strittigkeithader, Zanck. feldzug. Ziegel, Riem. trolle dich, gehe weg. aliàs táhni, et Imper. Composita, ex táhám, et táhnu, fiunt perfecta. ut wytáhám, wytáhnu, fut. VI/264 perf. extraham, ich werde ausziehen. wytáhał, wytahnuł, l. wytahł. præt. perf. wytáhati, wytáhnauti. Inf. perf. Imperfectum tempus formant in ugi. ut wytahugi, præs. Imp. extraho, ich ziehe aus. wytahował, præt. Imp. wytahowati. Inf. Imp. Frequentatiuum Composita formant, â wytahugi, loco ugi, addendo -owáwám. uel ab Inf. loco ti, addendo wám. ¤ ut Wytahowáwám, Præs. freq. wytahowáwał. præt. Freq. wytahowáwati. Inf. freq. Et sic cætera. Nota 1 mo Inter perfecta ex táhám, et táhnu, obseruabis differentiam, de qua in Grammatica, Parte 2. cap. 25. Obseru. 3 tia. sub regula generali Not. 4 a. et Obs. 4. n o. 3 o. Not. 1 a. Nota 2 do ponentur hic infra non solùm perfecta, sed etiam imperfecta, inter VI/265 quæ differentiam facies, secundùm ea, quæ iam dicta sunt. durch das Ziehen, oder υom Ziehen einigen Schaden leiden. 2 do Oſtatek, l. do oſtatku někam táhati, l. wtáhati, reliquum trahere, pertrahere, das Vbrige schleppen. ut. giž to dotáhám, iam hoc reliquum etiam pertraham, ich will das Vbrige bald auch hin ziehen, oder Schleppen, mit Schleppen hin bringen. Giž to dotáhał, Iam omnia reliqua pertraxit. Er hat ſchon das Vbrige alles hingezogen, geſchleppet. VI/266 Właſtně dotahuge, iam rectè reliquum, seu ultimum trahit, jetzt gleich ſchleppet er das Vbrige, das letzte. 3 tio dotáhati, dotáhnauti, Significat etiam, na giſté mjſto, kam kdo měřj, l. na které kdo mjnj, něco táhnutjm doprawiti) ad aliquem locum, quò quis intendit, aliquid poſse attrahere, an einen Ort wohin man υermeinet, etwas mit dem schleppen hin bringen können. ut gá to tam tak daleko nedotáhám, nedotahnu. hoc ego illuc usque, et tam procul non pertraham, seu non potero, l. non poſsum pertrahere. das werde ich dahin, Vndt ſo weit nicht können ziehen, schleppen. oder, das kann ich so weit, Vndt bis dahin nicht Ziehen, nicht Schleppen. Nedotáhł toho tam. non potuit hoc illuc usq pertrahere. Er hat es nicht können bis VI/267 dahin Ziehen, schleppen. 4 to dotahnauti, Significat etiam (na giſté mjſto, kám ſe mjnj, neb měřj, dogjti,) ad aliquem locum, qui intenditur, peruenire, uel poſse peruenire. an ein Ort, wohin man will, kommen, oder kommen können. et intelligitur de exercitu, et de uolatu. ut dnes tam nedotáhnau. (t. nedomarſſjrugj) hodie illuc non peruenient, l. non poterunt peruenire. heünt werden sie so weit nicht kommen, oder nicht können kommen. Nedotahli tak daleko, non poterant tam procul peruenire. Sie haben nicht können so weit kommen. cełý wogſko we třech dnech tam dotáhło. totus exercitus intra tres dies illuc peruenit. die gantze Armee iſt in dreyen Tagen dahin kommen. Ptácý dále a dřjwe dotahnau, než Wogácý. VI/268 5 to dotáhnauti, dotahowati. ¤ Meth. (negwjc sám pracowati) ipsemet uel maximè laborare, ſelbſt am meiſten arbeiten. ¤ ut on sám dotahuge, (t. sám negwjce pracuge) ille ipsemet uel maximè laborat. Er arbeitet ſelbſt am meiſten. on muſý taky sám dotahowati, dotáhnauti. ille debet etiam ipsemet uel maximè laborare, Er muß auch ſelbſt am meiſten arbeiten. potest etiam addi part. Negwjce. ut on take sám negwjce dotahuge. 6 to dotahowati, dotahnauti. Meth. Significat etiam (dowozowati, dokazowati, doljčowati, doljčiti) approbare, beſcheinigen, erweiſen. ¤ ut on to pjſmem Swatým, l. z pjſma Swateho dotahuge, chce dotahowati, dotáhnauti, ille hoc cum Sacra Scriptura approbat, uult VI/269 approbare. Er thuet (Er will) es mit der heiligen Schrifft beſcheinigen. Tim ty toho nedotahneſs, hoc tu tali modo non approbabis, non euinces. per hoc non euades. darmit werdeſt du nicht aufkommen. Newjm dotáhnuli tim. nescio an hæc probatio sufficiens erit, an cum hac probatione perrumpam, Weiß nicht, ob ich darmit auffkommen werde. Beweiſs. υiel zu ſammen Ziehen, schleppen. υiel mit ziehen υerſamblen. ut on natáhał mnoho dřjwj z wody. (t. wytáhał) ille plurima ligna èx aqùa extraxit. Er hat υiel holtz aus dem Waſſer gezogen. etc. ¤ Natáhał sobě VI/270 dřjwj pro cełau zýmu. trahendo, uel raptando congregauit sibi ligna, pro integra hyeme. Er hat ſich υor den gantzen Winter holtz mit schleppen geſammlet. Mrawencý, myſſi, a syſłowe tak mnoho sobě w létě natáhagj, coby gjm přes zymu wyſtačiti mohło. Formicæ, mures, Soreces, tantùm sibi trahendo congregant, quod illis per hyemem sufficere poſset. die Ameyßen, Meüße, und Spitzmeüß. ziehen in Sommer so υiel zuſammen, was ihnen Vber Winter erklecken möchte. 2 do Natáhati ſe, natáhnauti ſe, cui solet addi part. doſti, cum præpositione s. (doſti dłauho, a pracně táhati, tahnauti) sat diu, et laboriosè cum labore, fatigatione trahere. Lang genug, Vndt mit groſſer Mühe ziehen. ut doſti gſem ſe s njm natáhał, natáhnuł, než gſem ho VI/271 domu připrawił, (doprawił) sat diu, l. cum magno labore illum trahebam (id est: trahendo ducebam) antequam illum domum adduxeram, Ich hab ihn mit groſſer Mühe ziehen müſſen, bis Ich ihn nach hauſſ gebracht hab. ¤ doſti gſem ſe s tim natáhał, sat laboriosè hoc trahebam, mit groſſer Mühe hab ich es gezogen. Si commiserationem quis habet, solet addi, Nebohy, Vbohý, Chudinec. miser, miserculus, ut doſti ſe vbohý s tim natáhał, a nic nedoſtał. miserculus sat diu, et cum tanto labore hoc trahebat, et nil accepit. der arme Mann, hat es lang genug, Vndt mit ſo groſſer Mühe her gezogen, Vndt hat nichts bekommen. Habet etiam Accus. ut gá ſe ho doſti natáhał, a nemohł gſem ſe ho dobuditi. VI/272 Ego illum sat diu trahebam, et non poteram illum excitare. Ich habe ihn lang genung gezohen, Vndt hab ihn nicht können aufwecken. Et Notabis inter ista, nempe inter Natahati ſe, natáhnauti ſe, cum Accus. et præp. s. constructa, hanc differentiam, quod præp. s. præter tempus, ¤ doſti dłauho, satis diu. lang genung. habet adjunctum laborem, et quandam fatigationem. ¤ Accuſatiuus autem non. ut exempla supra demonstrant. 3 tio Natahowati ſe, idem quod protahowati ſe, pandiculari, ſich dehnen. 4 to Natáhnauti, natahowati. (napjnati, napnauti) tendere, intendere, attrahere, ſPannen, anſPannen, aufziehen. ¤ ut natáhnuł ſobė łučiſſtě, ručnicy, attraxit sibi arcum, bombardam, VI/273 Er hat ſich den Bogen, das Rohr aufgezogen. Natahuge kuſſi, (t. napjná) tendit arcum. 5 to Natáhnauti, aliquando idem est, quod (roztáhnauti, rozproſtřjti) extendere, distendere, expandere, ausdähnen, ausſtrecken. ut gižli natáhli tenata, jamne retia, seu plagas intenderunt. haben Sie ſchon die Garn fürgeſpant, aus gedähnet. Natáhnauti prowaz, extendere funem, den Strick ausſtrecken. gar hoch schätzen, VI/274 υiel fordern, υiel begehren, und nehmen, theüer υerkauffen, hochſpannen, anziehen, groſſmachen, hochbietten, Vberſchätzen. ¤ ut Vmj on ſwau wěc natahowati (natáhnauti.) Ille scit rem suam æstimare. Er weiſs ſeym Sach zu Schätzen. ¤ on tu wěc hrubě natahuge, (t. wyſoce wede) ille hanc rem ualdè exagerat. er Spannet (ziehet) die Sache gar hoch an, er machet die Sach gar groſſ. ¤ Nač to tak natahugeſs, powěz ſłowèm, zač dáti mjniſs. cur hoc tam altè æstimas, dic uerbo quanti dare intendis. warum bietteſt du es So hoch, Sage mit einem Wort, wie Theüer du es zu geben υermeineſt. On Swym zbožjm hrubě lidi natahuge, (t. přetahuge) ille suas merces ualdè caro uendit. er υerkauffet ſeyne Waaren VI/275 gar hoch. hrozně lidi natahuge. (přetahuge, t. mnoho od lidj bere) ualde multum ab hominibus exigit, et accipit. Er fordert, und nimbt gar υiel υon denen leüthen. hrozně to wyſoko natáhł, (t. wytáhł, naſadił) nimis altè hoc calculauit, æstimauit. Er hat das Vber die maſſen hoch taxiret. oberhalb ziehen, hinauf ziehen. Vmbziehen. ¤ obehnali cełý ten les tenatmi: hanc totam Syluam retibus obduxerunt, Man hat den gantzen Waldt mit den Garn Vmbgezogen. VI/276 2 do (Obkljčiti) circumdare, cingere, Vmbgeben, Vmbfangen. ut obtáhli Nepřjtele, (t. obkljčili, oblehli) cinxerunt hostem, haben den Feünd Vmbgeben. obtáhli leženjm měſto, cinxerunt urbem. 3 tio Obtáhnauti, (obgeti, około geti, około táhnauti, zageti) circum pergere. Vmbziehen, Vmbmarſchiren. ut obtáhli měſto. (táhli około měſta.) circa urbem perexerunt. Sein Vmb die Stadt gezogen. Na kolik mił s cełau armadau, (s cełým wogſkem) muſyli obtáhnauti. (t. obgeti, zageti.) ad aliquot miliaria, cum toto exercitu debebant circumpergere. auf etliche Meil, mit der gantzen Armee, haben müſſen Vmbziehen. 4 to idem quod potáhnauti, in 4 ta Significatione. Vmbgeben, Vmbgezogen. ut Nebe obłaky obtažené. cælum nubibus obductum, der himmel iſt mit Wolcken Vmbgegeben. abziehen, abreiſſen. ¤ ut Sotwa gſem ho z něho, (od něho) odtáhł. uix illum ex eo detraxi, ab eo retraxi. Ich hab ihn kaum υon ihm abgezogen, abgeriſſen. Odtahni ten ſſpalek od te zdi dále na ſtranu. trahe (remoue, amoue) hunc truncum â pariete ulterius, ad partem. Odtahuge dřjwj, odtahował, ałe neodtáhał. VI/278 2 do Odtáhnauti, odtahowati, (odgeti, odtrhnauti, odmarſſirowati) recedere, abire. abziehen, weichen. intelligitur de exercitu, et uolatu. ut Muſyli od te pewnoſti odtáhnauti. debebant ab illo fortalitio recedere. Sie haben müſſen υon der Veſtung abziehen. odtahuge wogſko od pewnoſti. recedit exercitus â fortalitio. die Armee, ziehet υon der feſtung ab. ¤ Nedaleko odtáhli; non procul receſserunt, Sie ſeyn nicht weit abgezogen. ¤ Ptácý giž odtáhli. 3 tio (Z mjſta se hnauti, odegeti, odmarſſjrowati.) de loco se mouere, abire. abziehen. ut negni hodina, (negni ani hodina) co gſau odtáhli, (t. odſud odmarſſjrowali) non est VI/279 hora, quod hinc castra mouerunt, abiuerunt. Es iſt nicht eine Stund, daſ Sie abgezogen, (abgemarſchiret) ſeyn. Aſy tři mjle odtáhli. fortè tria milliaria hinc abiuerunt. Etwann dreÿ Meil, ſeyn Sie υon hier marſchieret, (abgezogen.) 4 to (prodlewati, prodłużowati, protahowati) cum præp. s. protrahere, prolongare, procrastinare. aufſchieben. ut on s tim den ode dne prodłuzuge. ille hanc rem de die in diem protrahit. Er thuet die Sach υon Tag zu Tag aufſchieben. ¤ hinc AufSchub. Odtahy děłati, idem quod odtahowati, VI/280 protahowati. Langſamb. 5 to Poodtáhati, Decomp. Significat (drobet odtáhati) poodtáhnauti (drobet odtáhnauti) ut poodtáhni toho na ſtranu, trahas hoc parùm ad partem. Ziehe es wenig auf die Seiten. Poodtáhli aſy na mjli, perexerunt fortaſsis uno miliari. Sie ſeyn etwa eine Meil gezogen. wenig anziehen. ¤ ut wzdyckny ho potahuge, semper illum modicum trahit. Er ziehet ihn allezeit wenig an. 2 do Potáhnauti, cum part. drobet, idem Significat. ut potahni ho drobet. VI/281 trahas illum parùm, ziehe ihn wenig an. Item, potáhnauti drobet, (geſt ô něco připrawiti, přiſtrogiti, oſſiditi.) decipere, expracticare, Vmb etwas bringen, VberVortelen, betriegen. ut potáhł ho za měſſec. (t. připrawił ho ô penjze) expracticauit ab illo pecuniam. Er hat ihn Vmb das Geld gebracht. potáhł ho, co náležj. (t. hodně ho oſſidił) egregiè illum decepit. Er hat ihn wohl betrogen. hat ihm eins angeſetzet, angehengt. 3 tio Potáhnauti, est perfectum Simplicis, ut in Grammatica P. 2. cap. 25. Obs. 3 ia. not. 5 ta ut gá to potáhnu za ſebau. traham hoc post me. Ich will es nach mir ziehen. Wogacý VI/282 pozegtřj potáhnau, (t. pomarſſjrugj) milites post crastinum abibunt. ¤ die Soldaten werden Vbermorgen weg ziehen. 4 to Potáhnauti, Potahowati, (něčim obłožiti, obtahnauti) obducere, beziehen, Vberziehen. ut něco potáhnauti kožj. ſtřjbrem, złatem, aliquid coreo, argento, auro obducere. etwas mit leder, silber, Goldt beziehen. Anſpruch haben wollen, anſprechen. ¤ on ſe potahuge na ten statek, ałe newjm gakým práwem. ille prætendit jus super hoc bono, sed nescio quo titulo, l. jure. Er will an dieſem Gutt VI/283 einen Anſpruch haben, weis aber nicht mit was υor Recht. 6 to Item (odwołáwati ſe) referre se, sich beziehen. ut potahuge ſe na průwod, (t. odwołáwá) refert se ad probationem, er beziehet ſich zum Beweis. potahuge ſe na žałobu, na replicu etc. 7 mo Cum Instr. Significat, (popnauti, popjnati ſe) obduci, Vberzogen werden. ¤ ut rána, když ſe zawře, ſtrupem ſe potáhne. uulnus, dum coit, crusta obducitur. die Wunde, wann sie ſich ſchlieſſet, wird mit haut überzogen. 8 uo Potáhnauti ſe, Significat etiam (protáhnauti ſe, prodłaužiti ſe, prodljti ſe) prolongari, protrahi, υerweilen. ut kdo wj, gak dłauho ſe to geſſtě potáhne, (protáhne) quis scit, quàm diu adhuc ista res protrahetur. VI/284 Wer weiſs, wie lang ſich die Sache noch υerweilen wird. 9 no Potáhati, Significat (powłáčeti, poſſmegkati) raptare, Schleppen. ¤ ut hrozně ho potáhał, terribiliter illum raptauit. Er hat ihn ſchrecklich geſchleppet. Item (pokáleti) raptando maculare, υon dem schleppen beſudeln, beſchmeyſſen. ut hrozně ho potáhał, že ho od błáta sotwa znáti było, â raptando ita ipsum commaculauit, ut uix ob lutum agnosci potuerit. Er hat ihn υon dem Schleppen ſo maculiret, daſ man ihn kaum υon des Koth wegen hat erkennen können. Pachołata Sſaty brzo potáhagj. pueri uestes cito maculant. die Buben beſudeln ihre Kleyder bald. be VI/285 ſudelt. wſſechen potáhaný, t. pokálený, domu přiſſeł. Es wird bald maculirt. wenig ziehen. ut potahał ho drobet za właſy, traxit illum parùm per capillos, hat ihn wenig bey haaren gezogen. Est etiam perfectum Simplicis plures actus significando. Argwohn, υerdacht, Muthmaſſung. ¤ ut bez doſtatečných potahu, vtrpným práwem k někomu přiſtupowati, zapowědjno geſt. sine sufficientibus indicijs aliquem quæstioni (torturæ) subijcere de jure prohibi VI/286 tum est. ohne genugſamen indicien, jemanden der Scharffen frage (der tortur ) zu unterwerffen, in Rechten υerbotten iſt. gſau na něho, (proti němu) doſti wełký potahowe. sunt satis magna contra illum indicia. Es ſeyn wider ihm die indicien groſſ genug. paar Ochſen. ¤ Item quatuor equi, uel boues, qui plaustro junguntur, υier Pferd, oder Ochſen, die den Wagen ziehen, Ein Zug. ut má (chowá) dwa, tři, čtyry potahy w gednom dwoře. habet duo, tria, quatuor juga equorum, uel boum in uno prædio, Er hat, (er hält) in einem hoff Zwey, drey, υier Zug Pferd, oder Ochſen. Vnter ziehen. ty toho tu nepodtahneſs. Vberziehen. ¤ ut přetáhł ho na druhau ſtranu. pertraxit illum ad alteram partem. Er hat ihn auf die andere Seiten Vberzogen. Přetahł to přes zeď. Er hat es Vber die Mauer hergezogen. 2 do (na přjč něco natáhnauti.) prætendere, fürſtrecken, für etwas her ziehen. Vberziehen, fürſpannen. ¤ ut přetáhli wſſechny řetėzy w vlicych. omnes catenas in plateis prætenderunt. alle Ketten hat man in denen Gaſſen Vberzogen, fürgeſpannet. VI/288 3 tio (tahnutjm přemocy) trahendo uincere, Vberziehen, mit ziehen Vberwinden. ut Załožme ſe, kdo koho přetáhne, certemus, quis alterum trahendo superabit. wollen Wir wetten, wer ein ander Vberziehen wird. On ho přetáhne. přetáhł ho etc 4 to Přetáhnauti, přetahowati, (předražiti, w prodagi podſkočiti, gednu zawěſyti, zaſaditi) in uendendo attrahere, decipere. im Kauff Vberziehen, betriegen. takto ho w prodagi toho ſtatku hodně přetáhnuł. aliàs illum in uenditione huius boni egregiè attraxit, decepit. Er hat ihn ſonſten in υerkauffung des Gutts wohl Vberzogen. 5 to (přiliš nadſazowati a bráti) nimium exigere, et accipere. Vberſchätzen. Vberziehen. υiel fodern, Vnd VI/289 nehmen. ut hrozně lidi přetahuge. terribiliter homines taxat, seu multùm ab hominibus exigit, et accipit. Er thuet die Leüthe ſchrecklich Vberſchatzen, Vberziehen. 6 to (přegjti, přemarſſjrowati) transire, Vbergehen, Vberziehen. ut cełý wogſko gednjm dnem Regn (přes Regn) přetáhło. ( l. přes Regn táhło) totus exercitus in una die Renum transiuit. Es iſt die gantze Armee in einem Tag Vber den Reyn gezogen, marſchiret. zuziehen. přitáhnauti k sobě, ad se attrahere, an ſich ziehen. durchziehen, durchSchleppen. ſkrz małau djrku to protáhli, VI/290 per paruulum foramen hoc extraxit, durch ein kleines Loch hat er es gezogen. 2 do Protáhnauti ſe, protáhowati ſe, est in primis paſsiuum. muže ſe to małau djrkau protáhnauti. potest hoc per paruulum foramen extrahi, das kann durch ein kleines Loch gezogen werden. ¤ Item (prołezti, protłačiti ſe, progjti) per aliquid peruium ire, transire, ſich durch Schleppen, durchgehen, durchkriechen. Małau djrau ſe protáhł, (t. prolezł) per paruum foramen transiuit. Er iſt durch ein kleines Loch durchgekrochen. ¤ Porro, Significat etiam (táhnauti ſe) pandiculari, ſich dehnen. ut dřjmanliwý zýwá, a ſe táhne, (ſe protahuge) dřjmagicý hławau kýwá (keywá) Spjcý pak Supá, neb chrápá. dormituriens oscitat, et pandiculatur. dormitans conquiniscit, VI/291 (capite nutat.) dormiens uerò stertit, aut rhonchisat. der schläffrige gähnet. Vnd dehnet ſich, der Schlummerige nicket, der schlaffende aber schnarchet, oder schnaubet. 3 io Potáhnauti, significat etiam (progjti, na ſkrz táhnauti.) transire, durch gehen, durch ziehen. ut a když cełý wogſko ſkrz Měſta Prazſká protáhło etc. Et postquam totus exercitus per triurbem Pragensem transiuiſset. Vnd als die gantze Armee durch die Prager Städte durchgezogen. etc. 4 to Protahnauti, protahowati. Significat etiam (až do někud táhnauti, t. prodljti, prodłaužiti, odtahy děłati) morari, cunctari, procrastinare, differre, υerweilen, aufſchieben, aufziehen, υerlängern. ut den ode dne to protahuge. de die in diem hoc procrastinat, υon Tag zu Tag Schiebet er es auf. ¤ hinc aufSchieben. υon einander ſtrecken. ut roztáhnauti płátna, tenata, prowaz, distendere lintea, retia, funem. die nehrtücher, Garn, den Strick υon einander ſtrecken, ziehen. 2 do expandere, distendere, diducere. ausſtrecken, ausbreiten. ut pták roztáhna křjdła, letj. auis expansis alis, uolat. der υogel Thuet die flügel ausſtrecken, und alſo fliegen. ¤ Roztáhnauti ruce, expandere manus, die hände ausſtrecken. roztahnauti ruku, diducere manum, die handt ausbreiten. ¤ Adag. roztahuge křjdła. Sie haben ſich auf der gantzen Ebene ausgebreitet. 4 to Roztáhám, roztáhati. (roztrhati, rozhazeti, rozundati, rozmetati) distrahere, diuellere, disijcere. υon einander ziehen, werffen, reiſſen, zerreiſſen, zerwerffen. kdo to dřjwj tak roztáhał, quis ista ligna hoc modo distraxit, disjecit. Wer hat das holtz so υoneinander geworffen, Zerworffen. To dřjwj wſſechno roztáháný. etc. VI/294 5 to Meth. roztáhati, Significat (provtratiti, promrhati, prondati, rozundati) distrahere, diſsipare, dillapidare. υerthuen, υerſchwenden, durchbringen, υerbraſſen. Wſſechno to pomału roztáhá, omnia paulatim dillapidabit. Er wird nach Vnd nach alles υerthuen. zuſammen ziehen. ut aż gazýk Stahuge. planè linguam contrahit, constringit. Es ziehet ſehr die Zungen zuſammen. ſtuhami ſtahugeme vzły, ligulis adstringimus nodos. 2 do (Strhowati, shromaždowati, strhnauti, shromažditi) congregare. VI/295 contrahere, zuſammen ziehen. ¤ ut Stahuge lid, contrahit militem, Thuet das Kriegs υolck zuſammen ziehen. Addendo ſe, fit paſs. (Strhnauti ſe, Strhowati ſe) ut Stahuge ſe odewſſad wogſko, (t. Strhuge) exercitus undiq contrahitur (congregatur) die Armee ziehet ſich zuſammen. ich kann, oder ich werde können ziehen. ut mnohos nabrał, nevtáhneſs. quod etiam pro adagio solet sumi. multùm super imposuisti, seu onerasti, non poteris trahere. du haſt υiel aufgeladen, du wirſt nicht können damit fort kommen. ¤ Těma konjkama nevtáhne, ille hoc istis equellis non VI/296 poterit trahere. du haſt υiel aufgeladen, du wirſt nicht können darmit fort kommen. Er wird es mit dieſen Pferdleinen nicht können ziehen. Ani čtyrma koňmi toho nevtáhne, nec quatuor equis poterit hoc trahere, Er wird es nicht mit υier Pferden ziehen können. ¤ sam bych to vtáhł, ipsemet poſsem hoc pertrahere, ich könnte es ſelbſt ziehen. Nota. Inf. vtáhnauti, significat (táhnauti mocti) poſse trahere, ziehen können. Nedá ſe to tak vtáhnauti, gako młuwiti. non potest hoc ita facilè trahi, ut proloqui. Es läſſt ſich das ſo leicht nicht ziehen, als reden. ordinariè tamen illi Infinitiuo adiungitur uerbum, mohu, VI/297 poſsum, ich kann. uel, geſt možná, negni. možná. ¤ cum per Infinitiuum solum nihil specificè enunciari poſsit. ut ani by toho Sſeſti koňmi nevtahł, nec sex equis poſset hoc trahere. Man könnte es nicht mit Sechs Pferden ziehen. Gá to dwauma koňma mohu vtáhnauti, (t. gá to dwauma koňma vtáhnu) ego duobus equis poſsum hoc pertrahere. Ich kann es mit Zweyen Pferden ziehen. Nota 2 do, ab vtáhnu, fit præt. perfectum vtáhnuł. cuius Significatio potentiam excludit, sed significat iam actum perfectum. id est illud quod fuit in potentia, iam est in actu perfecto. u. g. on sſeſt centnýřů dwauma koňma vtáhne, (t. vweze) sex centenarios duobus equis VI/298 potest pertrahere, (uehere) Er kann mit zweyen Pferden Sechs Zentner ziehen, (führen) est hîc sermo, et affirmatio de potentia. et licet sit perfecta affirmatio, de potentia, et ad actum pro certo redigibilis, at necdum est in actu. In præt. autem, sſeſt centnýřů dwauma koňma vtáhł, sex centenarios duobus equis pertraxit, (uexit) Er hat Sechs Centner mit zweyen Pferden gezogen. (geführet.) iam est potentia illa in actum perfectum redacta. id est, quod fuit dictum, quod certò poſsit, iam et certò et actu factum. Nota 3 tio Si præterito addatur, part. gednom, toliko, tunc illud præteritum perfectum qualificatur, et significat etiam potentiam, actus tamen manet VI/299 perfectus in eo, in quo per (toliko) restringitur, ut toliko čtyry centnýře, dwěma koňma vtáhnuł, (t. mohł vtáhnauti) tantum quatuor centenarios duobus equis poterat uehere. Er hat nur υier Centner mit zweyen Pferden können führen. hanc differentiam obseruabis benè, etiam in alijs uerbis, quæ cum hac præpositione v. componuntur. Si alicubi est aliqua specialis Significatio, præsertim in Neutris, semper suo loco dicitur. 2 do Vtáhám, vtáhati, Fut. perf. 2 dum Significat, in primis idem quod vtáhnauti. sed fit per plures actus. Item (vwłačeti, vſſmegkati, t. sſmegkánjm mocti ô žiwot připrawiti.) poſse raptando de medio tollere, mit Schleppen Vmbs Leben bringen können. ut braňte, VI/300 wſſak on ho tak vtáhá. defendite, tamèn illum sic raptando potest enecare. wehrt ihn, dann er kann ihn auf dieſe Weiß mit Schleppen Vmbs Leben bringen. In præt. Kůň ho vtáhał (t. vwłáčeł, vſſmegkał) equus illum raptando interfecit. das Pferd hat ihn zum Todt geſchleppet. solemus aliquando etiam, až do Smrti, addere. ut Kůň ho až do Smrti vtáhał. ¤ Et notabis hîc actum perfectum, ut supra Nota 2 do dictum est. Porrò, (táhánjm vkaleti) â raptando maculare, υom Schleppen beſudeln. ut hrozně ho vtáhał, sotwa od błáta znáti było. ualdè illum raptando macularunt, uix ob lutum cognosci poterat. hat ihn ſchrecklich υon dem Schleppen maculi ret, Er hat kaum υon Koth wegen VI/301 können erkönnet werden. Wo haſt du dich ſo beſudelt? er iſt gantz υon Schleppen maculi rter nach hauſs kommen. Et hanc differentiam ratione vtáhati, etiam bene notes, nam et in aliis uerbis cum V. Compositis, præsertim Actiuis motum significantibus obseruanda uenit. 3 tio Vtáhnauti, Significat etiam, (odegeti, odmarſſjrowati, odtahnauti, et de exercitu intelligitur.) abire, abziehen. ¤ Et habet easdem obseruationes, quas vtahnauti supra Nota 1. 2. et 3a. VI/302 positas. ut přes čtyry mjle za den nevtahnau. ultra quatuor milliaria exercitus non poterit pergere. Vber υier Meil, wird die Armee nicht können ziehen. Et Nota subintelligitur in prædicta locutione Nom. personæ. uel milites, uel generales officiales. Nota 2 do potest in Nom. poni (wogſko, exercitus, die Armee) ut přes 4. mjle wogſko za den nevtáhne. (t. nevmarſſjruge) uel in Instr. cum præp. s. ut přes 4. mjle za den s wogſkem nevtáhnau. Et hæc triplex constructio idem significat. Přes 4 mjle s wogſkem za den vtahnauti nemožné geſt: leč se ſſkodau aneb w čas wełkeho nebezpečenſtwj. ultra 4. miliaria cum exercitu una die pergere, impoſsibile est, VI/303 nisi cum damno, aut tempore magni periculi. Vber 4 Meil, mit der Armee in einem Tag zu marſchiren, iſt nicht möglich, es ſey dann mit Schaden, oder groſſer Gefahr. Toliko 4. mjle za den s wogſkem vtáhli. tantùm 4. miliaria poterant cum exercitu intra diem pergere. Nur 4. Meil im Tag, hat man können mit der Armee marſchiren. Vtáhli s wogſkem, až do Pumer. peruenerunt cum exercitu usq ad Pomeraniam. sie ſeyn mit der Armee bies in Pommern kommen. 4 to Vtahowati, vtáhnauti. significat nonnunquam (swjrati, sewřjti, stahowati) constringere, Zuſammen ziehen, zuſammenfaſſen. ut bednář vtahuge sudy, (t. stahuge, otužuge) VI/304 ať to dobře vtáhne etc. zuſammen gezogen. geſt to dobře vtaženo. est hoc benè alligatum, ( t. ligaminibus constrictum) Es iſt recht zuſammen gefaſt, (gebunden.) einziehen. ut zabił ho, a wtáhł do leſa. occidit illum, et ad syluam pertraxit. hat ihn erſchlagen, Vnd in Waldt eingezogen. Sotwa ho do domu wtáhł. uix illum ad domum pertraxit. hat ihn kaum VI/305 ins hauſs eingezogen. wſſechno to dřjwj do domu wtáhał. omnia illa ligna ad domum traxit. er hat das holtz alles ins hauſs eingezogen. Přiſſeł k tomu, když ho do leſa wtahował. uenit rectà, dum illum ad Syluam trahebat, Er iſt gleich darzu kommen, wie er ihn in Waldt gezogen. Wtáhł ho až na pawłač, traxit illum usq ad pergulam. hat ihn bies auf die Pawlatzen gezogen. 2 do Wtáhnauti, wtahowati, Significat etiam wgjti, intrare, einziehen. ut Giž Naſſj wtáhli do země nepřátełſké. iam nostri intrârunt in prouinciam hostilem. die Vnſerigen ſeyn ſchon in des Feündes Landt eingezogen. ausziehen. wytahnuł ho z wody, ze ſtudnice, extraxit illum ex aqua, puteo, hat ihn ausgezogen aus dem Waſſer, Brunnen. To dřjwj dnes z wody wſſechno wytáhagj. ista ligna hodie omnia ex aqua extrahent. heüt werden sie das holtz alles aus dem Waſſer ziehen. Wytahuge wodu ze ſtudnice. (t. wážj) extrahit aquam ex puteo, er ziehet das Waſſer aus dem Brunnen. wytahł pſanj z kapſy, wytahł kord etc. Item (z důły nahoru) sursum attrahere, aufziehen. ut giž wytáhli žłab. iam attraxerunt canalen sursum. sie haben die Rinne ſchon hinauf gezogen. wytáhli sud piwa ze ſklepu. 2 do Wytáhnauti, wytahowati, (wypſati, VI/307 wybrati) ut wytahł z te knjhy přednegſſj wěcy, extraxit ex hoc libro principaliores res, (materias,) Er hat aus dem Buch die principal Sachen ausgezogen. sedj nad počty, a wytahuge z njch nedoſtatky. hinc. der Auszug. 3 tio (wygjti, wymarſſjrowati) exire, abire, ausziehen, ausmarſchiren. ut giž Nepřátele wytáhli wen z Králowſtwj. iam hostis exiuit cum exercitu ex regno. die Feünde ſeyn ſchon aus dem Königreich gezogen. Wytáhli wen z Měſta, z pewnoſti etc. Wytáhli wen do pole proti Nepřátełum, on čaſně pryč wytáhł, ille tempestiuè abiuit. Er iſt zeitlich weggegangen. VI/308 Paty z domu wytáhnauti, est ex domo exire, aus dem hauß gehen. Gak gen paty z domu wytáhne, hned ge on tu. quàm primùm ex domo abit, statim ille adest. sobaldt er nur aus dem hauß gehet, so iſt jener alſobald hier. das fell abziehen. ut wytahuge howado z kůže (t. oddėłáwá) Meth. (Sužowati,) diw že ge z kůže ne wytahne, (ne odře) uix illos non excoriat. mit Ruten ſtreichen, ſtraffen. ¤ ut wytáhnuł mu hodný pardus, (t. dał.) wenig ausziehen. ut giž powytáhł kordu. iam parùm extraxit gladium. er hat ſchon den Degen wenig ausgezogen. gerad, oder hinauf ausſtrecken. ut wztáhł ruce k nebi, expandit manus uersus cœlum, hat die hände gegen himmel ausgeſtrecket. wztáhł ruku pro ałmužnu, extendit manum pro accipienda eleemosina, hat die hand Vmb die Almoſen ausgeſtrecket. Nota. wztahnauti ruce na někoho, (gt vbjti, a gjti) tundere, et capere. VI/310 Schlagen, die handt anlegen, und fangen. ut wztahli ruce na Gežjſſe, a gali ho. Marc. 14. 16. 2 do (Vkazati, vkazowati, něco druhému přičjtati, připiſowati, na něco tahnauti) supra alterum monstrare, aliquid alteri imputare, adscribere, ad aliquid trahere, auf den andern weiſen. dem andern etwas zumeſſen, zumuthen, zuſchreiben, Ziehen. ut on to na něho wztahuge, ille hoc ipsi imputat. er ſchreibt es ihm zu. To ty na mne ne wztahug, (neſtrkeg) hoc tu non trahas super me, das ziehe du nicht auf mich. Wztáhł tu pokutu na ſebe. (t. vpadł w tu pokutu) traxit hanc pœnam super se, er hat die Straff an ſich gezogen. on chce tu pokutu na něho wztáhnauti, (t. vwaliti) uult hanc VI/311 pœnam super ipsum trahere, er will die Straff auf ihn ziehen. 3 tio (na něco tahnauti, rozuměti, wykładati) extendere, interpretari, auf etwas ziehen, υerſtehen. ut on to wztahuge na tento přibėh, ille hoc extendit ad præsentem casum, er ziehet es auf dieſen Casum. to ſe nemůže na tento přiběh wztahowati, (t. rozuměti.) hoc non potest ad hunc casum extendi, trahi. das iſt auf dieſen Casum nicht zu υerſtehen, (kann nicht gezogen werden.) das iſt auf dieſen casum nicht zu ziehen. in die Länge ausſtrecken. ut ztáhł ſe, gak dłauhey, extendit se, ut est longus, ztažený, gako prut etc. Ztáhnauti na žebři, neb na ſſkřipcy, gt. k vtrpnýmu taženj natáhnauti. distendere in scalis ad extorquendum. ein Langermann. Ziehen etwahin: oder etwas auf einen Orth. einziehen. ut Myſs to zatáhła do djry, mus pertraxit hoc ad foramen. die Maus hat es in ein Loch eingezogen. Newjm kam ge to zatáhał, zatáhł. nescio quò illud traxerat. Ich weiſ nicht, wo er es hingezogen. VI/313 Zabił ho, a zatáhł do leſa, do rokle, occidit ipsum, et traxit aliquô ad syluam, ad foſsam. hat ihn ermordet, Vnd in Waldt, Gruben eingezogen. zatahł to do ſtodoły, do komory, na pole, pod krow etc. 2 do (něčim něco zawazati) ligare, constringere, zubinden. ut zatáhł mu krk prowazem, l. zatáhł mu prowaz około krku, (t. zadrhnuł) diw, že ho nezaſſkrtił. constrinxit ipsi collum fune, uix illum non suffocaſset. er hat ihm den halſſ mit dem Strick zugebunden, kaum hatte er ihn nicht erſticket. Giž ten vzeł do konce zatáhł. (t. nazádrmo zawazał) giž gſem swůg měſſec zatáhł. (t. zawřeł) 3 tio Zatáhnauti, zatáhati. Significat VI/314 etiam (zandati, zamezyti) præcludere, obstruere, υerſchrencken. ¤ ut wſſechny vlice, a ceſty dřjwjm zatahali, omnes plateas, et uias, lignis attractis, et accumulatis præcluserunt. zatáhni to wokno. (t. zakreg) 4 to Zatáhnauti, (zageti) aliquò pergere, etwahin ziehen. nic ſe neſłyſſj, kam gſau zatáhli. nil auditur, quorsum deuenerunt. Man höret nichts, wohin Sie gezogen. Item. (za nėco zagjti) ut gen za ten wrch zatáhli. tantùm post illum monten peruenerunt. Sie ſeyn nur hinter den Berg kommen, (gezogen.) 5 to Zatáhnauti, (obtáhnauti, obehnati) ut cełý les zatáhli tenatmi, integram syluam obduxerunt plagis. man hat den gantzen Wald mit Garn Vmbgezogen. VI/315 (Vmbgegeben) 6 to (łowiti) piscari, uel uenari, fiſchen, oder jagen. ut zatahli dwakráte na ryby, a nic nechytili. subintelligitur (sýť, newod) bis retibus piscati sunt, seu duos tractus retibus fecerunt, et nihil cœperunt. Man hat zweymahl die fiſchnetze, (Zuggarn) auf die Fiſch gezogen, oder man hat mit den Fiſchnetzen zweymahl gefiſchet, Vnd nichts gefangen. Nota, dicimus etiam, zatáhli sýť (newod) na ryby, uel zatáhli sýtj. (newodem) na ryby. uel Simpliciter, zatáhli na ryby. Sic zatáhli tenata na zwěř, distenderunt plagas pro feris capiendis. 7 mo (zataženjm chytiti, vłowiti.) capere, fangen. ut gednjm taženjm, VI/316 (gednjm tahem) hroznau sýłu ryb, (tak zagjců, gelenů, a giné zwěři) zatáhli, uno tractu terribilem copiam piscium, ( sic leporum, ceruorum, et aliarum ferarum) cœperunt. Sie haben mit einem Zug Schrecklich υiel υon Fiſchen, (haaßen, hirſchen, Vnd andern Wildt) gefangen. Nic nezatáhli, (t. nevłowili) nihil cæperunt, man hat nichts gefangen. 8 o (taženjm zagjti, obſkočiti, obkljčiti) circumdare, cingere. Vmbgeben. ut tak zatáhli nepřjtele, že gjm sotwa wykłauzne. ita hostem cinxerunt, ut illis uix sit euasurus. Sie haben den Feünd alſo Vmbgeben, daſ er ihnen ſchwerlich wird entweichen können. zatáhli mu ceſtu. etc. 9 no (zaweſti, vtáhnauti) poſse uehere, VI/317 trahere, ziehen, führen können. ut čtyrma koňmi 40. Strychů zatáhne. quatuor equis potest 40. modios trahere. mit υier Pferden kann man 40. Strich führen. Ani čtyrmi koňma toho nezatáhne. nec quatuor equis poterit hoc trahere. nicht mit υier Pferden wird man es ziehen können. 10 mo Zatáhati, (pokaleti) maculare, beſudeln. ut pachołata sſaty po gednau zatahagj, pueri uestes cito maculant. die Buben beſudeln bald die Kleider. gak ge ty ſſaty tak brzo zatáhał. beſudelt. abziehen. her oder hin Vnter ziehen. ut ztáhni mi ty boty. detrahas VI/318 mihi istas ocreas, Ziehe mir die Stieffeln ab. Index všech českých hesel
A B C Č Ċ D Ď E F G H Ch I K L M N O P Q R S T Ť U V W Y Z Ž Ż