Václav Jan Rosa: Thesaurus linguae Bohemicae
Úvod
Index všech českých hesel
A B C Č Ċ D Ď E F G H Ch I K L M N O P Q R S T Ť U V W Y Z Ž Ż
Nalezeny 2 skupiny hesel.Strany zdroje: VI/671
Strany zdroje: VI/862–VI/913
reiben. ut třjti křen, terere raphanum majorem, den Kren reiben. třjti barwu, terere colorem, die farb reiben. třjti konopě, conterere canabim, den hanff brechen. ¤ Meth. třjti nauzy, (nuzně ſe žiwiti) in miserijs uiuere, in Armuth leben. 2 do (maži, mygi, t. mazánjm, mytjm kazým, neb čiſtjm) tergere, wiſchen. Sed in hac Significatione simplex non est multùm in usu, et loco ipsius utimur, (vtjrám) abstergere, nitidum facere, mundare, wiſchen, abwiſchen, abtrocknen, ſaubern. ut cýn třjti etc. 3 tio (maži, t. maſtjm, potjrám) VI/864 ungo, ich Schmire. trau ho tam wodau, t. potjragj. 4 to (drbám, drbi) fricare, reiben, třjti někoho ſuchau rauchau. 5 to (troljm, mnu, meli, wymjłám) ut kłaſy třjti, (t. troliti, mnauti) spicas terere. die fiſche reiben ſich in gewiſſer zeit an einander. 2 do cum præp. do (mjchati ſe, pléſti ſe do něčeho) immiscere se, ſich miſchen, einmiſchen. on ſe rád do wſſeho tře, ille se libenter omnibus rebus immiscet, Er thuet ſich gerne in alle Sachen einmiſchen. VI/865 3 io třjti ſe, (drbati ſe, odrbáwati.) fricare se, ſich reyben. ut po łáznj trau ſe suchau rauchau. ein ganghafftiger Weg. das ſich zerreiben läſſet. Item, (čim ſe tře) ut třecý ruka, ſſat, fricatorium, Reibtuch. Deriuata infra sunt quærenda. Composita ex tru, sunt perfecta, ut VI/866 potru, fut. perf. omnium significationum. Imperfectum tempus formant ex Iterat. tjrám, ut potjrám, præs. Imp. potjrał, præt. potjrati, Inf. Frequentatiuum tempus formant ex Frequen. tjráwám, ut potjráwám, præs. Freq. potjráwał, potjráwati. Et sic cætera Composita formabis. das Vbrige reiben. ut dotřjti křen, barwu etc. Item cum præp. na (dorazyti, dorážeti, sahnauti, počjti) inuehere, insilire, insultare in aliquem, aggredi, incipere, ſich an einen machen, anfahren, anfangen. on na něho nedotře, (t. nedorazý) ille non aggredietur ipsum, VI/867 er fanget nicht an mit ihm. hrozně na něho dotjrał, t. dorážeł. ¤ Adag. na čerta by dotřeł, t. dorazył. (ô opowážliwě smėlých) mit Worten anfahren. hrozně na něho ſłowy dotjrał, potest etiam illud ſłowy omitti. hrozně na něho dotjrał. Cum Datiuo personæ (domłauwati) increpare, Zureden. hroznė mu dotjrał, t. hrozně mu ſłowmi dotjrał, (t. domłauwał.) durchdringen. Ani ſe tam nedotře, nec penetrabit illuc eundo, er wird dahin nicht durchdringen. VI/868 Předce ſe tam dotřeł, tamen illuc peruenit, er iſt doch dahin durchgedrungen. Item, Cum. Genit: (něċeho s třenjm doſahnauti) aſsequi, erhalten erwiſchen. Předce ſe toho dotřeł. tamen est hoc aſsecutus, er hat es doch bekommen. anſtreichen. ut Natřeł ho sazemi, (t. počernił) illeuit illum fuligine, hat ihn mit dem Ruſſ angeſtrichen. Natřeł ſtůł barwau, illeuit mensam colore, hat den Tiſch mit farb angeſtrichen. Natjrá płátno barwau, illinit telam colore, er thuet die Leinwandt mit Farb anſtreichen. natřeł to křidau. VI/869 (t. nakřidował to) Nota potest etiam ille Instrumentalis uerti in Accusatiuum, et Accusatiuus construi cum præp. na ut natjrá barwu na płátno. na třeł barwu na płátno. natřeł barwu na ſtůł, sed prior constructio est pulchrior. 3 tio Natřjti, natjrati (namazati, namaſtiti, potřjti, potjrati) inungere, anſchmiren. ut natjragj ho wodami, (t. potjragj) inungunt illum aquis, sie Schmiren ihn mit Waſſer an. Natřeł ho bałzamem etc. 4 to (natroliti) natřeł moc gečmene, (t. natrolił, wymleł.) 5 to Natřjti někomu vſſi, Meth. (domłauwati, dotjrati mu) increpare. ut natřeł, ( l. natjrał) mu vſſi co náležj. mit dem reiben Mühe haben. ut doſti gſme ſe natřeli. Si addatur res, cum præpos. s. l. na, idem Significat. ut doſti gſme ſe s těmi konopěmi, ( l. na těch konopjch) natřeli. Cum Genit. (dłauho s něčim prácy mjti) diu cum aliqua re laborem habere, gar zu lang mit etwas Mühe haben. ut doſti gſme ſe těch konopj natřeli, (t. doſti dłauho gſme ge třeli, t. prácy snjmi měli.) doſti gſem ſe ho natřeł, satis diu illum fricaui, ich VI/871 hab ihn lang genug gerieben. wie hat er das Kleid ſchon abgetragen.¤ Adag. ô chudého každy nohu otře, (t. njm opowrhne.) abgetragenes Kleid. 2 do (otroliti, omleti, natroliti) exterere, ausreiben, hinc abwiſchen, abtrocknen. ut otřjti ránu, abstergere uulnus, die Wunde abwiſchen. otřjti krew, pot. abstergere sanguinem, sudorem, das Blut, den Schweiſſ abwiſchen. otřjti hubu, (t. vtřjti) abstergere os. das Maul abwiſchen. ¤ Adag. otra hubu gde odtud, (gde po swegch) otřjti ſtůł, detergere mensam, den Tiſch abtrocknen. Otjrá we sklepě wjna, (t. sudy), detergit in cellario uasa, er thuet im Keller die Väſſer abtrocknen, abwiſchen. otjrati taljře, detergere orbes, die Teller abwiſchen, etc. anſtoſſen. otřeł ſe ô mne, a predce prawj, že mne newiděł. 3 tio Otřjti ſe, otjrati ſe, cum præp. o. (pokuſyti ſe, pokauſſeti ſe ô nėkoho) uellicare, peruellere, angreiffen. at ſe on swým gazýkem ô mne neotjrá, ne uellicet me suâ linguâ, er ſoll mich mit ſeinem Maul nicht angreiffen. Item 4 to (opowrhnauti, opowrhowati) despicere, contemnere, υerachten. Každy ſe ô nás chudý otjrá. ô chudého każdý ſe otře. 5 to Otřjti ſe, (oſměliti ſe, zwyknauti sobě w něčem) audacem fieri, ein hertz faſſen. hinc. kühn. ¤ wogák muſý býti otrłý. otrłé čeło. die Kleyen. ich will es alles in einem tag zerreiben. 2 do (porazyti, zdroponiti, poſſłapati,) proterere, prostrare, prosternere, für ſich zertretten, zerſchlagen, zertretten, niderſchlagen, niderwerffen. 3 tio Potjrati, potřjti, (pomazati) illinire, anſtreichen. 4 to Potjrati, potřjti, inungere, anſchmjren. potjrá ho wodami, potjrali ho bałzamem. Vber die maſſen Zerreiben. geſtli to přetřeſs, nebude to na nic. mehr zerreiben. Item (třenjm čáſtku zaſahnauti,) cos pak to pjſmo tak přitřeł; (t. potřeł, drobet pomazał.) durchreiben. abwiſchen. gak ſy oči protřeł, hned gedł. quàm primum oculos abstersit, mox commedit, so bald er ſich die Augen abgewiſcht, so hat er alſobald gegeſſen. Geſſtė ſy oči protjrał, kdy gſem k nėmu přiſſeł. VI/876 Meth. protřjti oči, Significat, (pomocy, swětło dáti, l. oči otewřjti) ut on mu protřeł oči, (t. pomohł, na nohy ho poſtawił,) ille ipsum adjuuit, er hat ihm geholffen. statek Neboſſtjka protřeł mu oči. l. Statkem Neboſſtjka protřeł ſobě oči. hæreditas defuncti extulit ipsum, die υerlaſſenſchafft des Gottſeeligen hat ihn erhoben. To mu protřeło oči, ( l. otewřeło) hoc ipsi aperuit oculos, t. lumen dedit, das hat ihm die Augen aufgethan. durchdringen. předce ſe tam protřeł etc. zerreiben, wohl reiben. rozetřiti VI/877 barwu, (t. rozděłati) disterere, l. diſſoluere colorem. řeřichu rozetřjti. Item (rozmazati, třenjm rozkáleti, pokaleti) commaculare re tritâ, uel fluidâ. Mit reiben υerſudeln. zuſammen reiben. Setři to do hromady, l. w hromadu, l. na hromadu. hat ſchon den Kreen, die farb Zerrieben. ¤ in 1 ma Signif. den tiſch abtrocknen. Vtřjti prach, (t. zſetřjti) puluerem abstergere, den Staub abwiſchen. Vtřjti něco połýtého, pokáłeného, napſaného etc. abstergere aliquid, quod est perfusum, maculatum, scriptum, etc. etwas, was begoſſen, beſudelt geſchrieben iſt, abwiſchen. VI/879 Vtřjti hubu, ruce; os, manus tergere, abstergere, das Maul, die hände abtrocknen, abwiſchen. Vtřjti ſwjčku, nos. emungere candelam, nasum. das Licht die Naſen, putzen. Schnaützen etc. in 2 da Significatione. der Weitzen, Gerſten, Körner auſsreiben. ¤ in 4 ta Significatione. ¤ in 3 ia et 4 a Significatione hoc uerbo non utimur. hinweg nehmen. ut což ge mu vtřeł! pěkně gjm wſſem vtřeł. ganghafftiger Weg. alles wormit man etwas abwiſchen, putzen thuet. ¤ Sic Vtěradło, dicitur (vtěrák, kratiknot, ſwětłočiſt) emunctorium, Lichtſchäre, Lichtputz. der putzen, abwiſchen, Vndt abtrocknen thuet, Putzer. Wiſchtuch. vtěracý nůžky (kratiknot), emunctorium, Lichtſchäre. Vtěracý raucha, reibtuch, Wiſchtuch. einreiben. wetřeł mu tabáku do noſu, intrusit ipsi tabacam ad nasum. er hat ihm den Taback in die Naſen eingeſtecket. wetřeł mu to do hławy, do ſſatu etc. Meth. wetřjti něco do huby, mendacium obtrudere, in os trudere, das Lügen in halß ſtecken. Gá mu tu łež do huby VI/882 wetru, (t. wecpám, wſtrčjm) gá mu to do huby wetru, t. wecpám. ſich einmiſchen. ut on ſe do wſſeho wetře, (wtjrá) ille se omnibus rebus immiscet. er thuet ſich in alle Sachen einmiſchen. sam ſe do toho wetřeł, wetřeł ſe do toho auřadu etc. 3 tio Wetřjti ſe, Meth. (wtłačiti ſe, wgjti) penetrare, eindringen, durch dringen. předce ſe on tam wetřeł, ille tamen illuc penetrauit, id est peruenit. er iſt doch hin eingedrungen, dahin durchgedrungen. 4 to Meth. cum præp. mezy. (zmjchati ſe, přimjchati ſe,) immiscere se, aſsociare se, ſich miſchen, ſich eindringen. VI/883 Předce ſe on mezy ně wetřeł, ille se tamen illis associauit. er hat ſich doch Vnter ſie gemiſcht, ſich eingedrungen. abwiſchen, abtrocknen. ut wytřjti ruce, hubu, extergere manus, os. wytřjti połytinu, neb negakau zkáleninu na zemi, detergere aliquid, quod in terra perfusum, uel maculatum est. 2 do (wytroliti, wymnauti, wymjnati, wymjłati) exterere, ausreiben. wytřjti zrna z kłaſu, grana exterere è spica, die Körner aus den Aehren ausreiben. 3 tio (třenjm wyčiſtiti) extergere, tergere, VI/884 nitidum facere, mundare, auswiſchen, ausbutzen, ſaubern, ut wytřjti cýn, (t. třenjm wyčiſtiti) stannum tergendo nitidum facere, das Zinn mit wiſchen, oder reiben ſauber machen. ať wytře pěkně cýn, etc. Sic wytřjti ručnicy, mundare, purgare bombardam, das Rohr ausbutzen. wytřjti ſſat haubau, uestimentum spongia extergere. das Kleid mit einem Schwam auswiſchen. Wytřjti nos, emungere nasum, die Naſen schneützen. Wſſechno to snědł, až mjſu wytřeł, omnia decommedit, ut etiam scutellam extersit: Er hat alles aufgegeſſen, auch gar die Schüſſel ausgereleert. ausgebutzet. ten cýn ge pěkně wytřený, hoc stannum est ualde nitidè lotum. das Zinn iſt ſchön gewaſchen. damit etwas gebutzet, Vndt nach dem ausbutzen υerworſſen wird. ut wýterek z ručnice etc. damit man abwiſchen, oder butzen thuet, wiſchtuch. 4 to Wytřiti cum Accus. et præp. na, VI/886 (wymazati) illinire, ausſchmiren. ut on na něho mnoho maſti wytřeł. wſſechnu tu barwu na ty ſtolice wytřeł. wſſechnu tu wodu na něho wytřeli. zerreiben. 3 tio idem quod potřjti, 2 dæ Significationis. zerrieben. aus Lëſchen. ale pěkně to zatřeł, že ani znát nenj. abwiſchen, ausleſchen. ut zſetřj to pjſmo; deleas uel astergas illam scripturam, Leſche die Schrifft aus. Zſetři mu to, co má na čele. Item idem quod potřjti 2 dæ Significationis, proterere, prosternere. das gerieben iſt. damit man reiben thuet, Stöſſel. Trdýłko, dim. křen ſe w panwi trdlem tře. ¤ Adag. neholj ſe trdłem, (t. má odkud ſobě pohodlj včiniti) Mé miłé trdło za tři kroſſe, (t. můg miłý hłupče.) die Breche. Item (kłáda, njž za ruce ženy, neb VI/889 giné treſtagj) cippus, Block. Mühlſtein. ¤ hinc Backen Zähn. Schuch. Spreiten, Streüen, ſPreng. Trauſým ſe, est paſs. něco ſe z hůry trauſý, něco ſe na ſtůł trauſý, aliquid deorsum spargitur, aliquid ad mensam spargitur, id est aliquæ minutiæ cadunt ad mensam. Et nota Trauſým, spargo. intelligitur de rebus aridis, (ô wěcech ſutých, ſuchých) iſt zu υerſtehen υon denen dürren Sachen. ¤ Et non de liquidis, in quibus utimur uerbo kropjm. Meth. Trauſým (tratjm) amittere, υerliehren. kudy ſſeł, wſſudy trauſył VI/891 penjze, l. penėzy. qua uia ibat, ubiq pecuniam exspergebat, id est amittebat. Wo er hingangen iſt, so hat er Vberall Geld υerſtreüet. Dreck des GeVögels. ut trus hołubj, slepičj, huſy, wrabčj, ptačj etc. die Made, fleiſchmade, u. infra truſk. Schlacken. ut truſka złata, ſtřjbra, žełeza. ge tam mnoho truſek, et non truſků. quod aliqui malè confundunt, et uenit â truſk. wenig, Biſſel. die Mulden, l. Multen. das ausgerieben wirdt. ut ge tam w ſtodole mnoho trołu, idem ge tam mnoho otěrků. ¤ hinc ausreiben. Sed significatio hæc uiua uoce explicanda est. troljm ſe, est paſs. ein freündliche, Vnd bißweilen Schmeichleriſche, Vndt falſche υerheyſſung. To gſau gen troſſty, (t. to gſau těſſinſká gabłka) sunt blandæ, et fictæ promiſsiones. eine freündtliche politiſche υerheyſſung. ¤ Na troſſtjch nėkoho zdržowati, aliquem spealere, einen in der hoffnung aufenthalten. hinc tröſten, eine hoffnung geben, υerſPrechen. Construitur cum Accusatiuo personæ, et Instrum. rei. ¤ ut on ho kolik let tim auradem troſſtuge. iam â multis annis promittit ipsi hoc officium, er tröſtet ihn ſchon υon Viel Jahren mit dieſem Ambt. hoffen, eine hoffnung zu etwas haben. on ſe troſſtował na tu powinnoſt, (t. těſſił ſe) ille sperabat illud officium, hat eine hoffnung zu dem Ambt gehabt. Item (chuť mjti k něčemu, těſſiti ſe, ſtrogiti ſe na něco) appetitum ad aliquid habere, desiderare, υerlangen, ein Luſt VI/896 zu etwas haben. troſtowali gſme ſe na to wjno, ale zmegliło nás. habuimus appetitum ad illud uinum, sed spes nos feſellit. Wir haben eine Luſt zu dem Wein gehabt, es hat uns aber die hoffnung gefehlet. der υiel zu υerſprechen, jedoch ſeÿn Wort nicht zu halten pfleget. Ex troſſtugi Composita sunt duo, et perfecta. RitterſPiel, ludi Equestres, circenses. in dem RitterſPiel reiten. On mezy wſſemi neglépe turnagj. Turneyplatz. Composita, u. infra. Schlemmen, Praſſen, υerthuen, υerſchwenden. on hodně turnýruge, (t. vtrácý, hranjm, žranjm, gezděnjm.) hin Vndt her ſtoſſen, oder ziehen. Sed non est in usu. Præter Compositum otrtám, fut. perf. VI/899 Otrtati. (opipłati, opitwati, t. čaſtym opitwáwánjm, pomačkáwánjm, vſtrkowánjm, otrłého, t. ſměłého, a potom nanic nedbałýho včiniti) oni to pachole tak otrtali, že nanic nedbá, nic ſe nebogj. hinc beſPrengen. ut maſo ſolj potrauſyti, (poſypati) carnem sale aspergere, superspergere. das Fleiſch mit Saltz beſprengen. potrauſyti gjdło zázworem, pepřem, cukrem etc. VnterſPrengen. υorſprengen, υorſtreüen. ihrer mehr kommen. těch wogáků wzdyckny ſem wjc a wjc ſe přitruſſuge. semper plures et plures VI/903 milites sparsim adhuc adueniunt. zerſtreüen. roztrauſył penjze, roztrauſył ſłámu. Meth. (ztratiti, potratiti) amittere, VI/904 υerliehren. newjm kdeť gſem penjze roztrauſył. (t. potratił) gá to někde na ceſtě roztrauſył, (wytrauſył, t. ztratił.) Item (rozhłáſyti, rozkřičeti.) diuulgare, propalare, allenthalben ausbreiten, ausſPrengen. On to roztrauſył, on to wſſudy roztruſſuge. Sie hatten ſich zertheilet Vber das gantze Feldt. zerſtreüet. einſPrengen, einſtreüen. Meth. (namjtati, předhazowati, Nawrhowati, nawrhnauti, předhoditi) obijcere, υorwerffen, anziehen, einſtreüen. Aniž ty námjtky, které ſem odporna Strana wtruſſuge, uel si fiat recapitulatio, aniž ty námjtky, které VI/906 odporna Strana w teto rozepřj ſem tam ( l. po rozdjłně) wtrauſyła, (t. potrauſyła) uel které w spiſech swých teto rozepře wtrauſyła, co wymáhagj, nebo 1 mo etc. ausſPrengen. Meth. idem quod (roztrauſyti, t. potratiti, ztratiti) wytrauſył gſem někde pět dukatů, (t. ztratił) wſſechno z toho pytle wytrauſył, t. potratił. beſPrengen. on to drtinami zatrauſył, (t. zaſypał, zandał, aby toho nebyło widět) ille hoc scobe, l. serragine superspersit. er hat es mit denen sägeſpänen beſPrenget. Item (negaky otruſek vpuſtiti) ut ſſeł s ſwětłem pro ſeno, a zatrauſył tam, odkudž giž hořeti počało. iuit cum lumine pro fœno, et ibi aliquam particulam ignis permisit cadere, unde iam ardere cæpit. deg pozor, abys nezatrauſył. herabſprengen. hleď abys to dołu nezſtrauſył. zerſtreüen. Item (rukami něco rozundati, rozmnauti) kdo ge to roztrolił, samo ſe to roztroliło. ausreiben. Addendo ſe fit paſs. kdyż geſt objlj ſuchý, neb přezrałý, mnoho ſe ho wytrolj, ( l. otrolj, vtrolj) quando frumentum est aridum, uel nimis maturum, tunc multa exteruntur grana, et multa spicæ decidunt. zerſchlagen. Onby ho ztrolił, (zdroponił, t. na kauſky roztrolił, VI/911 roztłaukł, s prſtj by ho zmatł) protereret ipsum. Composita ex turnagjm, sunt perfecta. Imperfectum tempus non amant. er hat ſchon alles υerturniret. er hat lang genug turniret. υerſchwenden, υerthuen, υerturniren. Index všech českých hesel
A B C Č Ċ D Ď E F G H Ch I K L M N O P Q R S T Ť U V W Y Z Ž Ż