| << | Seznam kořenných hesel | >> |
Práwo – Prawnuk
das Recht.
habet multas Significationes.
1
mo
Práwo wegſadnj,
Iurisdictio.
2
do
Práwo hrdełnj,
l.
Poprawnj,
IV/478
Iurisdictio criminalis.
3
io
Forum.
ut
Půwod naſłedug Práwa obžałowaneho,
actor forum rei sequatur.
4
to
Vſtanowenj, a zřjzenj negaké, Božſké, neb Lidſké.
Lex,
Geſatz.
Toto, a toto Bůh za práwo wydał,
et uocatur
Práwo Božſké, Zákon.
Sic
Práwa obecnj,
Ius commune,
das Gemeine Recht.
Práwo Cýſařſké,
Ius Cæsareum,
das Kayſerliche Recht.
Práwo Měſtſké,
Ius ciuile,
das Stadt Recht.
Práwo duchownj,
l.
Zakonjcſké,
Ius Canonicum,
das Geiſtliche Recht.
Práwo, a Zřjzenj Zemſké,
Ius et Constitutio Prouincialis, Regni.
die Landes Ordnung.
Práwo hraničné,
Ius de limitibus,
das Granitz Recht.
Práwo Konjřſké,
Ius
IV/479
Equinum,
das Roſſ-Recht.
Práwo Pořjcſké,
Ius Aquaticum,
das FlöſſerRecht.
Práwo přirozené,
l.
přiſtwořené,
Ius naturale,
das natürliche Recht.
Práwo Národů,
jus gentium,
das υölcker-Recht.
Práwo pſané,
jus Scriptum,
das geſchriebene Recht.
5
to
Pohledawek, t. pohledáwánj negaké,
prætensio,
die
prætenſion.
ut
Pokłádá ſobě na tom Statku práwo mjti.
dicit se in illo bono habere prætensionem, id est prætendit in eo bono
etc.
Er meinet auf dem Gutt eine præten
sion
zu haben.
6
to
Sprawedłnoſt,
jus,
die Gerechtigkeit,
ut
gá mám k tomu práwo,
habeo jus ad hoc,
Ich hab die Gerechtigkeit darzu.
IV/480
7
mo
Saudcowe podle práw rozeznáwagicy,
Iudices,
die Richter.
ut
odwołał ſe ku Práwu, (
t.
na rozeznánj saudců) Odwołał ſe k wrchnjmu Práwu pohnati,
uel
obeſłati před práwo, ta wěc na Práwě łežj.
8
o
Žjła Rychtářſká kožj potažená, a železnymi cwoky zabitá. odtud ſe řjká, že sprawedłnoſt w kuži schowaná, a cwoky zabitá, když ſe gj kdo dłauho dowołati nemuže.
Phr:
Práwem žiwu býti,
legibus uiuere.
Za práwo wyneſti,
l.
wynaleznauti,
l.
wyřknauti,
l.
wypowědjti.
jus dicere, Sententiam ferre.
rechtſprechen, ausſprechen,
sententioni
ren.
Před práwo pohaněti, pohnati, obeſłati, obſýłati.
in jus, in judicium uocare.
für recht Laden. beſchicken, mit Recht υernehmen.
IV/481
Ku Práwu ſtáti,
sistere se judicio, comparere coram Iudice,
für Recht kommen. ſich ſtellen, υors Gericht erſcheinen.
hinc
K ſtánj doſtánj,
judicio sisti.
Práwo začjti (s někým, t. před Práwem někoho obžałowati,
actionem instituere alicui,
Mit Recht einen υornehmen.
Řád a práwo.
jus et Lex.
má řád a práwo,
habet ordinem et uiam juris.
Es hat den Weg rechtens.
Ržád práwa,
l.
pořád práwa,
ordo juris.
l.
proceſsus juris.
das ordentliche Recht.
ut
gde proti němu pořádem práwa,
agit contra illum proceſsu ordinario,
Er gehet wider ihn mit dem ordentlichen Recht.
Idem
wede proti němu pořád práwa. Vkázati, poVkazati někomu na pořád práwa,
ad proceſsum Iuris remittere,
Einen zu dem Ordentlichen Recht υerweiſen.
IV/482
Miłoſt Práwa,
ut
z miłoſti práwa doſahł geſſtě gednoho odkładu,
ex beneficio juris consecutus est adhuc unam dilationem.
Aus Gnaden der Rechte, hat Er noch einen Aufſchub erhalten.
Přjſnoſt,
l.
Krutoſt práwa,
rigor juris, seueritas legis.
die schärffe des Rechts.
Wrch práwa,
apex juris.
Giž swau Execucý až na wrch Práwa dowedł.
Iam Executionem suam perduxit usq ad supremum, seu ultimum gradum executionis.
Er hat ſein Recht bies an den Letzten Grad der
Execution
gebracht.
rechtlich.
ut
Práwnj ziałoba, rozepře, wegpowěd
etc.
IV/483
Práwnj Přjteł,
patronus causæ,
Rechtsfreünd.
Práwnj čłowěk, Včenenota, Včenec, Práwonota,
Iuris consultus,
Rechts Gelehrter.
rechtlich.
Práwně s někým zagjti, (práwně,
t.
práwem ſe rozeznati dáti)
Vnrecht.
bezpráwj ſe mu děge,
fit ipsi iniuria,
Es geſchiehet ihm Vnrecht.
Adag:
Přjſné práwo, w bezpráwj ſe obracý.
summum ius, summa iniuria.
Vnrechtmäſſig.
Vnrechtmäſſig.
ich ſage,
ùt
supra dictum.
2
do
Prawé činjm, (
t.
rowné)
rectum facio, rego,
ich richte.
Sed in hac significatione, non utimur illo uerbo Simplici, ne fiat dubia significatio, benè autem in Compositis. hinc
Richtſcheid, Richtſchnur, Winckelmaß.
Dicitur etiam Boh:
Vhelnice, Krokwice.
gerecht.
Gerechtigkeit.
Rcete Sprawedliwemu, že dobře gemu bude.
Adag:
Vkáze ſe sprawedliwá (
t.
pře)
tandem bona causa triumphat.
Composita ex
prawjm
in 1
ma
Significatione.
υiel ſagen, erzehlen.
ut
doſti mu toho naprawił, (
t.
namłuwił)
berichten.
gak gſem Sprawen.
Bericht.
Tak mám Spráwu. Podle spráwy, Na Spráwu to včinił.
erzehlen, ausſprechen.
Ian. 1.
Boha žadný nikdy newiděł, ale gednorozený Syn, kteryž geſt w Lunu Otce, ten nám wyprawił.
Vnſaglich, Vnausſprechlich.
ich erzehle.
Psal: 19.
Nebeſa wyprawugi ſłáwu Božj.
Ian. 4.
Ne pro twe wyprawowánj wěřjme, ale že gſme sami ſłyſſeli.
Nota ex Præpositione
roz
fit Singulare uerbum, ut:
erzehlen.
ut
rozpráwěł mi, že ſe toto, a toto ſtało, (t. powjdał.)
hinc
was habt ihr da υor ein
discurs.
Item
Powétrná nowina, co ſe wůbec rozpráwj.
rumor,
Geſchrey.
bis zu End erzehlen.
υiel Sachen erzehlen.
Narozpráwěł nám toho,
cum Gen:
Er hat nicht können genug erzehlen, ausſprechen.
aufhören zu erzehlen.
ein wenig
discurri
ren.
alles
IV/489
erzehlen, nichts mehr zu erzehlen haben.
giž gſem wſſecko wyrozprawěł.
Composita ex
Prawjm
in 2
da
Significatione.
Vberſchiecken.
aufrichten, gerad machen.
2
do
(polepſſiti)
corrigere, emendare,
υerbeſſern.
hinc
Beſſerung.
Item
Náprawa,
dicitur palinodia,
Wiederruff.
proto že nářek, a Swau łež naprawuge.
gebeſſert.
υerbeſſern.
υerbeſſerung.
υerbeſſern.
Sed differentia hæc est inter illa.
Oprawiti, (wjce ſe ô wěcech těłeſných: Naprawiti pak wjce ô myſli, a wnjtřnjch powahách
IV/492
rozumj)
hoc est,
Oprawiti
magis de corporalibus,
naprawiti
autem magis de animo et intrinsecis affectibus dicitur.
Nota 2do hæc uerba admittunt adhuc aliam præpositionem,
po.
in etwas υerbeſſern.
abfertigen.
ut
Odprawiti poſła, čeledjna
etc.
Giž má on Swé odprawenj: t. buď propuſſtěnj, neb Zápłatu, neb poručenj, co řjditi má.
2
do
Odprawiti (
u. g.
čłowěka, howado)
Significat
z Swěta zſweſti,
exequi,
hinrichten.
Gižť ge ho odprawił,
Er hat
IV/493
ihn ſchon hingerichtet.
Et ex hac ratione non solemus hoc uerbo multùm in 1
ma
Significatione uti. E contra Morauis, Et Silesitis est frequens.
hinrichten.
hinc
hinrichtung.
Richtplatz.
Scharfrichter.
bereyten.
ſich bereyten.
Zurüſtung, υorbereytſchafft.
fleyſſig zurichten bereyten.
wohl zugericht.
ut
auprawná wečeře,
etc.
(t. bohatá,
l.
ſſwárná s důkładem)
opipara cœna,
köſtlich, wohl zugerichts Nachtmahl.
einführen.
ut
Sotwa gſme ho do poſtełe wprawili.
uix illum ad lectum induximus.
2
do
Instruendo iuuare,
einrichten.
ut
wprawił ho do auřadu,
iuuit ipsum ad officium.
wprawił ho do žiwnoſti.
etc.
ich kann mich nicht darein richten.
abfertigen.
gá geſſtě dnes wyprawjm poſła do Morawy.
adhuc hodie expediam tabellarium in Morauiam,
Ich will noch heünt den Bott in Mähren abfertigen.
Ausſteüer, Ausfertigung.
ausrichten.
Zprawiłlis coť poručeno.
regiren.
Zprawuge obec,
regit rem publicam,
er regiret die Gemeinde.
hinc
Ordnung.
Nenj w tom domě, Měſtě žádné Zpráwy.
nullus ordo est in hac domo, urbe
etc.
Es iſt keine Ordnung in deiſem hauß, in dieſer Stadt.
etc.
Item
regimen,
Regirung, υerwaltung.
ut
má na ſobě Zpráwu obce,
habet regimen Reipub:
Er hat an ſich die Regirung der Gemeinde.
Zpráwu držeti,
l.
přednoſt držeti,
regere,
regiren.
Zpráwa domownj, cýrkewnj
etc.
Adag.
Nowá Zpráwa, nowá Práwa.
Nouus Rex, noua Lex.
υorſteher.
Item
Auřednjk.
Ambtmann.
Vnordnung.
υermachen.
2
do
Zpokogiti, zapłatiti,
contentare, soluere,
befriedigen, bezahlen. ¤
ut
zaprawił ten dłuh.
befreyen, gewöhren.
hinc
Gewöhr.
Zſpráwa Zemſká,
Land Gewöhr.
| << | Seznam kořenných hesel | >> |