předchozí Nomenclator omnium rerum propria nomina tribus linguis – Latina, Boiemica et Germanica – explicata continens. Ex Hadriano Iunio Medico excerptus et pro usu scholarum Boiemicarum editus následující

[01/17] De re navali

[01/17/01/001] Navis: navigium, currus etiam (Catullo) | lodí, šif | Lodij/ Sſyff | Schiff

[01/17/01/002] Navicula: navigiolum (Livio) | lodka, lodička | Lodka/ Lodička | Schiffle

[01/17/01/003] Naviculariam facere (Ciceronis Verri): regendae navis artem exercere | přívozníkem býti | Přijwoznijkem býti | Schiffer ſein

[01/17/01/004] Navis oneraria (Ciceroni): gravis (Caesari), frumentaria (eidem) | náve, veliká nákladná lodí | Nawe/ Weliká nákladná lodij | Laſtſchiff

[01/17/01/005] Navis constrata (Ciceroni): tecta (Livio), cui opponitur aperta (apud Ciceronem) | přikrytá lodí | Přikrytá lodij | Gedecktſchiff

[01/17/01/006] Navis praetoria: nauarchis | nejvyššího hejtmana lodí | Neywyšſſýho Heytmana lodij | Des Obriſten ſchiff

[01/17/01/007] Navis praesidiaria: | lodí k bránění | Lodij k bráněnij | Kriegſchiff

[01/17/01/008] Navis militaris: qua transP7v/238/aportari vehique solent milites | lodí, na níž vojáky převožují | Lodij na nijž wogáky přewožugij

[01/17/01/009] Navis oraria (Plinio): navicula, qua oram littoris legimus, qualis actuariola (Ciceroni), quam eandem esse puto cum horia, quae per aspiratam a Nonio scribitur | lodka, na níž se při březích a po krajích plaví | Lodka na njž ſe při březých a po kragijch plawij

[01/17/01/010] Navis vectoria (Ulpiano): | přívozná lodí | Přijwozná lodij | Fahrſchiff

[01/17/01/011] Navis speculatoria: catascopium (Ciceroni), exploratoria navicula | špehéřská lodka | Sſpehéřſkács lodka | Spehſchifflin

cs Sſpehéřſká] Spehéřſká

[01/17/01/012] Navis praedatoria (Livio): piratica (Quinctiliano), paro (Livio), myoparo et piraticus myoparo (Ciceroni) | loupežná lodí | Laupežná lodij | Raubſchiff

[01/17/01/013] Navis rostrata (Livio): | špičatá lodí | Sſpičatá lodij | Geſchnabelt ſchiff

[01/17/01/014] b Navis longa (Caesari): triremis, trieris | galeje | Galege

[01/17/01/015] Navis actuaria (Ciceroni): navigium actuarium (Caesari), quae simul et remis, et velis utitur (ut Isidorus ait) | kteráž se i větrem, i vesly žene a táhne | Kteráž ſe y wětrem y weſly žene a táhne

[01/17/01/016] Biremis (Ciceroni): quae a puppe malum versus binis agitur remis, a malo ad proram uno tantum; dicroton etiam dicitur, quod utrinque a prora et puppi impellatur remis; hemiodon (Hesychio) et hemiolia, quod sequi altero pleno remigio agatur

[01/17/01/017] Dromas: dromon (Isidoro), a celeritate cursus | rychlá lodí | Rychlá lodij | Schnellſchiff

[01/17/01/018] Celox (Plauto): navigii genus brevis atque agilis | krátká honná lodí | Krátká honná lodij

[01/17/01/019] Liburnica: triremis formam praeferebat, sed praedatoria magis incredibilisque celeritatis;35 Suidas

35 V Iuniově předloze následovaly řecké ekvivalenty. Ve veleslavínské adaptaci jsou vypuštěny, ale označení excerpované byzantské encyklopedie zůstalo.

[01/17/01/020] P8r/239/a Phaselus vel, ut alii, faselus: navigium velox et oblongum (teste Acrone); videtur ex Horatio et Virgilio phaselus non absimilis fuisse lembo aut oriae, quippe qua circumvehi sua rura solebant ditiores, ut agitatu facili eadem et fragili | bárka | Bárka | Barkettle

[01/17/01/021] Acatium (Plinio): ea navigii species est, quam vernacula lingua botam vocamus – e Plinii verbis libro 9., ubi indicat acatium esse carinatum, prora rostrata, puppi inflexa, quae omnia in nostrate bota invenias, ab aliis diversa, nam carina alvum compingit, prora in rostrum assurgit et puppis incurvatur molliter inflexa

[01/17/01/022] Lembus (Virgilio): lenunculus (Sallustio), navigium piscatorium | rybářská lodka, člúnek | Rybářſká lodka/ Cžlůnek | Weidling/ klein ſchiffle

[01/17/01/023] b Cymba: est et haec piscatoria navis, sed convexioribus lateribus, tametsi eandem cum lembo faciat Isidorus

[01/17/01/024] Scapha: navicula, quae onerariis subseruit; barca (Isidoro) | bárka | Bárka

[01/17/01/025] Linter (Virgilio, Caesari): alveus (Livio); monoxylon | člúnek z jednoho dřeva | Cžlůnek z gednoho dřewa

[01/17/01/026] Hippago (Festo): navis, qua equi vehuntur | lodí, na kteréž koně převážejí | Lodij na kteréž koně přewážegij | Schiff darauff man die pferd vberführet

[01/17/01/027] Corbita (Plauto): navis oneraria, grandis et tarda, cuius malus corbem praeferebat in summo fastigio, ut etiamnum hodie usus obtinuit, siquidem quod in summo malo imponitur; corbem malim quam cum Erasmo galeam vocare, non unam ob causam | mořská těžká lodí | Mořſká těžká lodj | Meer oder Laſtſchiff

[01/17/01/028] P8v/240/a Ponto (Caesari): porthmium; navigii genus, quo amnes traiiciuntur loco pontium | prám, přívozní lodí | Prám/ Přijwoznij lodij | Vberfartſchiff

[01/17/01/029] Pristis: navigium oblongum et angustum, a marinarum pristium forma | dlouhá úzká lodka | Dlauhá vzká lodka | Langes vnd enges ſchifflin

[01/17/01/030] Ratis: schedia (Ulpiano) | vor dříví | Wor dřijwij | Ein Floß

[01/17/01/031] Ratis scirpea (Plauto): pro congerie scirporum in oblongum fasciculum colligatorum, cui pro fulcimento pueritia, quae natare discit, innititur, ut facilius natare ac movere manus discat | otépka rokytí aneb třtí | Otépka rokytij aneb třtj | Bintzen büſchle

[01/17/01/032] Classis: | armáda lodí k boji | Armáda lodij k bogi | Schiffzeig

[01/17/01/033] Classis procincta (Agellio): ad pugnam parata | armáda zšikovaná k bitvě na moři | Armáda zſſykowaná k bitwě na moři | Schiffzeug zum krieg zugerüſt

[01/17/02] b Navis partes eoque spectantia

[01/17/02/001] Carina: trabs ima navis eiusque fabricae fundamenta (Ovidio) | spodek aneb půda lodí | Spodek aneb půda lodij | Schiffboden

[01/17/02/002] Carina: pro infimo alvo navis, quem alveum vocat Sallustius, quem inversum pro tuguriis olim habuisse scribit

[01/17/02/003] Alvus navis: | břicho lodí | Břicho lodij | Der Bauch im Schiff

[01/17/02/004] Saburra (Plinio): quicquid navem onerat, ut stabilior sit in cursu

[01/17/02/005] Cunctus: subligaculum; hypozoma | křivé dřevo | Křiwé dřewo | Krumbholtz

[01/17/02/006] Stamina: costae (Plinio) vel (ut Caesar) statumina; ligna arrectaria in interiore alvo, quae latera navis suppingunt | kleče | Kleče | Inwendig holtz

[01/17/02/007] Pergula: excursu per totam Q1r/241/a navem apertus locus ad navis latera; ageam vocat Festus | Gang um ſchiffen

[01/17/02/008] Prora: navis pars anterior | přední půl lodí, předek | Přednij puol lodij/ Předek | Spitz/ Der Bieten

[01/17/02/009] Puppis: navis pars posterior | zadek lodí | Zadek lodij | Der Schnarren

[01/17/02/010] Acroteria: plutei navales; tigna ad ornatum prorae puppisque eminentia

[01/17/02/011] Tutela (Petronio et Senecae): signum in prora, unde navis nomen accipit

[01/17/02/012] Oculus: locus, cui navis nomen inscribitur, quam simam vocare licebit

[01/17/02/013] Rostra: pars navis primore in prora exporrectior et cunei in modum acutior | špic lodí | Sſpic lodij | Schiffſchnabel

[01/17/02/014] Fori (Ciceroni): tabulata navium constrata, per quae nautae feruntur

[01/17/02/015] Pons (Virgilio): pro scalis navablibus, quibus excipiuntur aut in terram exponuntur vectores | schod aneb lávka k lodím | Schod aneb Láwka k lodijm | Schiffleiter

[01/17/02/016] Modius (Isidoro): locus, in quem malus immittitur

[01/17/02/017] Transtra (Caesari): remigum sedilia, quasi transversim strata; iuga (Virgilio) | veslářské lavičky | Weſlařſké lawičky | Ruderbenck

[01/17/02/018] Columbaria: foramina in navis lateribus, per quae remi promicant, similia latibulis nidisque columbarum (Isidoro) | díry k veslům | Dijry k weſlům | Ruderlöcher

[01/17/02/019] Scalmus (Ciceroni): lignum teres, cui alligantur pensiles remi loro, quod struppum vocatct Isidorus, stropham Vitruvius | prkno, k němuž vesla váží | Prkno k němuž weſla wážij | hinc interscalmium, locus vacuus et intermedius inter scalmos remigum | plac mezi vesláři | Plac mezy weſláři

ct vocat] vovocat

[01/17/02/020] Q1v/242/a Sentina (Iuvenali): locus, quo confluit colluvies aquarum, quae per commissuras exudat, et navis sordes

[01/17/02/021] Antlia (Martiali): machina haustoria, qua e sentina attrahitur exinaniturque nautea

[01/17/02/022] Sentinare: verbum non inhonestum (apud Festum et Caecilium) pro satagere atque eniti exinanire navis sentinam | vodu z lodí vyvážiti, lodí vycíditi | Wodu z lodij wywážiti/ lodij wycýditi | Waſſer außſchepffen

[01/17/02/023] Nautea (Plauto): sordes putidae, quae in sentina sunt | smradlavá voda v šífě | Smradlawá woda w ſſýffě | Stinckende waſſer der Schiffen

[01/17/02/024] Corbis: galea (Erasmo) | kůš | Kuoſs

[01/17/02/025] Malus: arbor navis (Paulo) | šífový strom, stěžeň | Sſýffowý ſtrom/ Stěžeň | Segelbaum

[01/17/02/026] Mala lignea (Servio): dicuntur orbiculi volubiles, qui malum circulo ambiunt, ut eorum ope facilius vela attollantur

[01/17/02/027] b Calx mali (Vitruvio): ima mali pars; pterna (Athenaeo)

[01/17/02/028] Carchesium (Catullo): suprema mali pars sive foramen, per quod in summo malo funes traiiciuntur (ut Nonius vult)

[01/17/02/029] Antenna (Virgilio): lignum transversum in malo

[01/17/02/030] Cornua (Virgilio): ceruchi (Lucano); extremitates antennae

[01/17/02/031] Commissura (Fabio): | spojení lodí | Spogenij lodij | Ein Füg

[01/17/02/032] Commissuras navium ferruminare musci coma (Plinio): stipare, quasi stuppa infarcire | mchem vycpávati | Mchem wycpáwati | Die Fugen ſtopffen

[01/17/03] Navis instrumenta

[01/17/03/001] Armamenta navis: | všeliké potřeby a nástrojové k lodí | Wſſeliké potřeby a náſtrogowé k lodj | Zeug vnd rüſtung eines ſchiffes

[01/17/03/002] Q2r/243/a Remus: tonsas Virgilius remos vocavit, a decutiendis fluctibus | veslo | Weſlo | Schiffruder

[01/17/03/003] Remi manubrium: enchiridium (Polluci) | držadlo aneb rukovět u vesla | Držadlo aneb Rukowět v weſla | Der griff am ruder

[01/17/03/004] Palmula (Virgilio): tonsa, a similitudine palmae humanae, extrema pars et latior remi | lopatka u vesla | Lopatka v weſla | Die Laffen

[01/17/03/005] Haustrum: ita nomino lignum excavatum, quo hauriunt aquam ad irriganda vela

[01/17/03/006] Contus (Virgilio): hasta nautica longa et robusta | Stackel

[01/17/03/007] Trudes (Tacito): pertica robusta, qua vado inhaerens navis impellitur | sochor, jímž lodí z břehu na vodu zstrkají | Sochor gjmž lodij z břehu na wodu zſtrkagij

[01/17/03/008] Harpago: pertica ferro adunco praepilata, qua navis tenetur | hák | Hák | Hack

[01/17/03/009] Manus (Lucano): ferrea b harpago pluribus uncis divisa, qua naves in conflictu navali colligantur | železná ruka | Zelezná ruka | Eiſener hack

[01/17/03/010] Clavus (Virgilio): gubernaculum (Ciceroni) | veslo, jímž se lodí spravuje | Weſlo/ gjmž ſe lodij ſprawuge | Steurruder

[01/17/03/011] Ansa gubernaculi (Vitruvio): pars summa clavi | držadlo vesla | Držadlo weſla

[01/17/03/012] Bolis: cataprorates (Lucillio), quod de prora demitti soleat ad explorandum fundum marisque altitudinem; linea (Plauto) | závaží | Záwažij | Grundklotz

[01/17/03/013] Spira: involutus funium circulus (Servio)

[01/17/03/014] Funis: restis | provaz | Prowaz | Seul/ Schnur

[01/17/03/015] Funiculus: | provázek, šňůra | Prowázek/ Sſňůra | Schnürle

[01/17/03/016] Torus: funis e loris contortus, qui toro, id est lecto, subtendebatur

[01/17/03/017] Rudentes: | velicí šífoví Q2v/244/a provazové | Welicý ſſýffowij Q2v/244/a prowazowé | Große Schiffſeiler

[01/17/03/018] Chamulci (Marcellino): machinae tractoriae, quibus in litus trahuntur naves

[01/17/03/019] Funis anchorarius: prymnesium; funis, de quo stat navis; Festus tamen prymnesium vocat tonsillam, palum ipsum, de quo religatur navis, non funem; anchorale (Livio, Plinio), retinaculum (Virgilio); funis, qui navim in alto aut vado sistit | provaz, na němž kotev uvázaná | Prowaz na němž Kotew vwázaná | Anckerſeil

[01/17/03/020] Anchora: uncus (Valerio Flacco) | kotev | Kotew | Ancker

[01/17/03/021] Anchorae dens: uncus | hák u kotve | Hák v kotwe | Der hack

[01/17/03/022] Anchora sacra: | jisté a bezpečné útočiště aneb pomoc | Giſté a bezpečné vtočiſſtě aneb pomoc

[01/17/03/023] Phalanges: phalangae, pulvini (Isidoro); quibus navis subducitur in portum aut litus; sunt autem cylindri b quidam lignei, qui vectibus promoventur ad transducendas naves; Caesar scutulas videtur dixisse | šífoví válci | Sſýffowj wálcy | Sſchiff walen

[01/17/03/024] Aplustre vel amplustre: aplustrum (Festo); ornamentum navis, quod summo malo imponitur | praporček na korábu | Praporček na Korábu | Das Fenle

[01/17/03/025] Pyxidicula nautica: qua poli positum explorant | kompas | Kompas

[01/17/03/026] Velum: linteum (Horatio), carbasum et carbaseus sinus (Virgilio); suppara velorum dixit Lucanus, arma velorum sinus dicit Virgilius | korábové plachty aneb plátna | Korábowé plachty aneb plátná | Segel

[01/17/03/027] Acatium: artemon (Iaboleno); maius velum navis | veliká plachta | Weliká plachta | Groß ſegel im ſchiff

[01/17/03/028] Epidromus: epidromon; velum ad puppin

[01/17/03/029] Q3r/245/a Dolon: minimum velum ad proram

[01/17/03/030] Thoracium (Athenaeo): velum in summo mali fastigio

[01/17/03/031] Siparium (Ciceroni): velum in scena

[01/17/03/032] Siparum (Isidoro): velum, quo iuvatur cursus navis languescente iam vento

[01/17/03/033] Orthiax (Epicharmo): appendix infimae veli parti, quae adiicitur

[01/17/03/034] Pes: funis, quo transfertur velum

[01/17/03/035] Remulcus: funis, quo religata maior navis minorem sequitur remis actam, unde est remulco trahere

[01/17/03/036] Transenna: funis extentus (Servio), unde etiam non inepte vocari posse existimo textum illud e funibus supra foros navium, supra quod itur, quasi transienna, quod vernacula lingua bovenetum nuncupat

[01/17/03/037] Inhibere remos (Ciceroni): est vehementiore navigationis b modo navem ad puppim convertere

[01/17/03/038] Detergere remos (Livio, Caesari): defringere (Livio); in concursu navium remos comminuere

[01/17/03/039] Solvere (Ciceroni): solvere ora vel oram (Quinctiliano), solvere navem (Ovidio); est solutis anchoris navigationi se committere | od země odplouti, od břehu odstrčiti | Od země odplauti/ od břehu odſtrčiti | Vom land faren/ abſtechen

[01/17/03/040] Dare vela (Quinctiliano): facere vela (Ciceroni), velificari (Plinio) | plaviti se | Plawiti ſe | Seglen

[01/17/03/041] Deducere vela (Ovidio): legere vela (Virgilio) | složiti plachty | Složiti plachty

[01/17/03/042] Carbasa substringere (Virgilio): colligere arma (Virgilio), contrahere vela (Horatio); est contractiores facere velorum sinus, ne expansa vim irruentis venti non sustineant; quod fit, ubi funiculi inferiores in veli sinu Q3v/246/ assuti constringuntur | stáhnouti plachty | Stáhnauti plachty

[01/17/03/043] Obliquare sinus velorum (Virgilio): est velum ita in puppim pede adducere vento transversum flante, ut tamen navis cursum obliquum tenere possit

[01/17/03/044] Remum agere: remis incumbere, impellere remum (Virgilio); at remis insurgere est more Italorum remigum in remos surgere | vesly táhnouti | Weſly táhnauti

[01/17/03/045] Ad remum dare (Suetonio): remo publicae triremis affigere (Valerio Maximo); ergastulo nautico mancipare, ad triremes relegare | na galeje dáti | Na Galege dáti | Auff die galeye ſchaffen

[01/17/03/046] Adversum aestum velis superare: | proti vodě aneb proti větru se plaviti | Proti wodě aneb proti wětru ſe plawiti | Wider das waſſer fahren