předchozí Nomenclator omnium rerum propria nomina tribus linguis – Latina, Boiemica et Germanica – explicata continens. Ex Hadriano Iunio Medico excerptus et pro usu scholarum Boiemicarum editus následující

[01/22] De re mensuraria

[01/22/01/001] Mensura: metrum (Victorino) | míra | Mijra | Maß | mensuras et pondera invenit Palamedes in obsidione Troiana; revera autem Caino, Adami filio, ea gloria debetur (Iosepho teste)

[01/22/01/002] Pondus: | závaží, tíž | Záwažij/ Tijž | Gewicht/ Schwere

[01/22/01/003] Pondus centenarium (Plinio): | centnýř | Centnýř | Centner

[01/22/01/004] Metrum bioticum: Victorinus vocat, quod in vitae usu taxatur; quatuor autem modis accipitur: per spatium longitudinis, ut cubitale; secundo per examen ponderum, ut librale; tertio per qualitatem acervalem, ut in modio; quarto per humidum et fluxam qualitatem, ut in cyatho, congio

[01/22/01/005] Libra (Ciceroni): instrumentum, quo res ponderantur | vážky, váha | Wážky/ Wáha | Wag

[01/22/01/006] Trutina (Vitruvio): statera (Ciceroni); qua centenaria appenduntur | veliká váha | Weliká wáha | Große wag

[01/22/01/007] Trutina momentana (apud Isidorum): a momento, quod istic spectatur, nisi potius legendum videatur trutina monetaria, qua videlicet pecuniae appenduntur | zlaté vážky | Zlaté wážky | Goldwag

[01/22/01/008] Trutina campana (Isidoro): quae constat scapo punctis Z4r/359/a librarum discrimina notantibus distincto; statera (Vitruvio)

[01/22/01/009] Aequipondium (Vitruvio): sacoma (eidem); appendiculum, quod per scapum trutinae campanae punctis observatur; sphaeroma (Aristoteli), forte quia in modum globi pilaeve rotundum sit

[01/22/01/010] Aequilibrium (Vitruvio): aequamentum (Festo Pompeio); libramentum (Plinio), isostasium (Polluci); cum neutro inclinat examen, sed aequo momento partitur discrimen | glejch | Gleych | Das in ſtehend gewicht

[01/22/01/011] Sacoma (Vitruvio): quod lanci trutinae appensum aut adiunctum aequalitatem ponderis conciliat

[01/22/01/012] Iugum: scapus bilancis, de quo lances utrinque pendent | bidýlko, na němž misky visí | Bidýlko na němž miſky wiſý | Wagbalckle

[01/22/01/013] Ansa: in qua examen versatur | držadlo | Držadlo

[01/22/01/014] b Examen (Virgilio): lingua sive lingula, quae in ansa huc atque illuc nutat, dum lancibus aequatis respondeat summo puncto | jazýček | Yazýček | Das Zungle in der wag

[01/22/01/015] Lanx (Ciceroni): | miska | Miſka | Wagſchüſle

[01/22/01/016] Trytodoche: theca bilancis | pouzdro zlatých vážek | Pauzdro zlatých wážek | Goldwag tafflin

[01/22/01/017] Momentum: | vejvaží | Weywažij | Auffzug im gewicht

[01/22/01/018] Momentum in rationibus monetariorum vocatur etiam | Ein Eß | quasi monadem dicas | zrno | Zrno

[01/22/01/019] Superpondium: epimetrum, quoddam quasi auctarium, quod super pondus apponitur | vejvažek | Weywažek | Vbergewicht

[01/22/01/020] Mantissa (Lucillio): additamentum (Ciceroni), auctarium (Plauto), corollarium (Ciceroni), accessio (eidem) | přídavek | Přijdawek | Zugab/ Vbermaß

[01/22/01/021] Z4v/360/a Fasciculus (Scribonio): manipulus (Celso) | votépka | Wotépka | Handbüſchle

[01/22/01/022] Pugillus: | hrst | Hrſt | Handvoll

[01/22/01/023] Libram statuunt triplicem: mercalem sive zygostaticam, qua negotiatores institoresque, quicunque merces appensas venundant, utuntur, sedecim unciarum; regiam Franci vocant; alteram indigitant Romanam, duodenum unciarum, quae Romanis olim usitata et scriptoribus omnibus est decantatissima; et tertiam nummulariam dictam et octonariam, vulgo marcam

[01/22/01/024] Libra Attica: quam Romana maior fuit quatuor drachmis

[01/22/01/025] Libra: as, duodecim uncias continet | libra, dvanácte lotů | Libra/ dwanácte lotů | Pffund

[01/22/01/026] Deunx (Iuvenali): | jedenácte lotů | Gedenácte lotů | Eilff lot

[01/22/01/027] Dextans (Columellae): | deset lotů | Deſet lotů | Zehen lot

[01/22/01/028] b Dodrans (Varroni): | devět lotů | Dewět lotů | Neun lot

[01/22/01/029] Bes (Ciceroni): | osm lotů | Oſm lotů | Acht lot

[01/22/01/030] Septunx (Columellae): | sedm lotů | Sedm lotů | Sieben lot

[01/22/01/031] Selibra (Plinio): | půl libry | Puol libry | Halbpffundt

[01/22/01/032] Quicunx (Horatio): | pět lotů | Pět lotů | Fünff lot

[01/22/01/033] Triens (Ciceroni): | čtyry loty | Cžtyry loty | Vier lot

[01/22/01/034] Trientalis materia (Vitruvio): crassitudinem quatuor pollicum habens | dřevo čtyř palcův ztlouští | Dřewo čtyř Palcuow ztlauſſtij | Holtz vier Daumen dick

[01/22/01/035] Quadrans (Plinio): | tři loty | Tři loty | Drei lot

[01/22/01/036] Sextans vel sestans (Plinio): | dva loty | Dwa loty | Zwei lot

[01/22/01/037] Uncia (Ciceroni): | dva loty | Dwa loty | Ein vntz

[01/22/01/038] Sescuntia et sescunx (Columellae): | tři loty | Tři loty | Anderthalb vntz

[01/22/01/039] Semuncia dipondius: | lot | Lot | Ein lot

[01/22/01/040] Sicilicus (Plinio): assarium Z5r/361/a dictus (teste Festo), quod semunciam secet, nam pendit drachmas duas | půl lotu | Puol lotu | Halb lot

[01/22/01/041] Sextula (Ciceroni): sexta unciae pars; pharmacopolae quatuor scrupulos nominant

[01/22/01/042] Duella: tertia pars unciae, continet octo scriptula sive drachmas binas totidemque scriptula

[01/22/01/043] Denarius: drachmam ponderat et septimam eius partem

[01/22/01/044] Drachma: | čtvrtce, kventel | Cžtwrtce/ Quentel | Ein Quintlein

[01/22/01/045] Scriptulum (Varroni): scripulum (Charisio) | třetí díl kventle | Třetij dijl Quentle | Scrupelgewicht

[01/22/01/046] Aereolus: sexta oboli pars, nam obolusev sex aereola continet

ev obolus] obulus

[01/22/01/047] Siliqua: ceratium | čtyry zrna | Cžtyry zrna | Vier gren

[01/22/01/048] Granum: | zrno | Zrno | Gren

[01/22/02] b Mensurae liquorum

[01/22/02/001] Culeus: capit amphoras vicenas, sextarios nongentos sexaginta, libras mensurales sive medicas mille sexcentas | osmivěderní sud | Oſmiwědernij ſud

[01/22/02/002] Amphora sive quadrantal: a quadrati pedis figura; vas est vinarium, quod urnas capit duas, quadraginta et octo sextarios; pedem autem quaqua versum quadratum habebat | dvanáct pinet | Dwanáct Pinet

[01/22/02/003] Metreta Syriaca: capiebat centum viginti sextarios | vědro | Wědro

[01/22/02/004] Metreta Attica: capiebat duodecim congios sive septuaginta duos sextarios | půl vědra | Puol wědra

[01/22/02/005] Urna: capit congios quatuor sive vicenos quaternos sextarios

[01/22/02/006] Cadus: metreta Attica, amZ5v/362/aphora Attica; capit duodecim congios seu septuaginta duos sextarios sive libras mensurales centum et octo

[01/22/02/007] Congius (Plinio): capit sextarios sex | půldruhé pinty | Puol druhé pinty

[01/22/02/008] Sextarius: ita dictus, quod sit sexta portio congii (testante Fannio); capit libram cum dimidia, nempe uncias octodecim | žejdlík | Zěydlijk

[01/22/02/009] Hemina (Fannio): cotyle, capit uncias novem, quartarios duos | půl žejdlíka, půlka | Puol žeydlijka/ Puolka | Pollux cotylen dicit et aridorum et humidorum fuisse ac tertiam chaenicis partem

[01/22/02/010] Quartarius (Livio): quarta sextarii pars capitque duo acetabula | čtvrt žejdlíka, čtvrtka | Cžtwrt žeydlijka/ Cžtwrtka

[01/22/02/011] Acetabulum (Celso): oxybaphum; capit cyathum unum et dimidium | půl čtvrtky | Puol čtwrtky

[01/22/02/012] Cyathus (Plinio): capit ligulas b quatuor sive sescunciam

[01/22/02/013] Concha: semicyathus; capit sex drachmas

[01/22/02/014] Ligula: cochlear; mystrum | lžíce | Lžijce | Ein lefflin

[01/22/02/015] Rhytum (Martiali): duos capiebat congios | tři pinty | Tři pinty

[01/22/02/016] Elephas: tres implebat congios | osmnáct žejdlíkův | Oſmnáct žeydljkůw

[01/22/03] Mensurae aridorum

[01/22/03/001] Medimnus (Ciceroni): continet (teste Polluce) octo et quadraginta chaenicas sive centum et octo libras

[01/22/03/002] Semimedimnus: quadrantal (Volusio); capit quinquaginta quatuor libras

[01/22/03/003] Choenix: dimensum (Terentio), continet tres cotylas (Pollucis testimonio); cotylae autem dantur unciae tredecim et dimidia; capit ergo libras tres, uncias quatuor cum dimidia

[01/22/03/004] Z6r/363/a Modius (Ciceroni, Suidae): capit libras viginti sex cum octonis unciis | strych, korec | Strych/ Korec | Ein Vierteil/ Seſter

[01/22/03/005] Semodius (Iuvenali): continet libras tredecim, uncias quaternas | půl strycha | Puol ſtrycha

[01/22/03/006] Hostorium (Plauto): radius (eidem); lignum teres, quo mensurae aequantur; homalisraew | strejcholec | Streycholec | Streychholtz

ew homalisra] Homaliſtra

[01/22/04] Mensurae intervallorum

[01/22/04/001] Digitus: dactylus; quae minima est mensura, index et longitudinis et crassitiei et latitudinis ac tunc quidem transversus latusve digitus intelligi debet | prst | Prſt | Zwergfinger

[01/22/04/002] Palmus (Plinio): quatuor digitorum spatium; quadrans pedis (Agellio) | čtyři prsty, dlaň | Cžtyři prſty/ Dlaň | Handbreit | b eadem ratione vocatur quadrans operae (a Columella), operarum divisio diurna in quartas facta | Dílo za čtvrt dne | Dijlo za čtwrt dne | Das Vierteil am tagwerck

[01/22/04/003] Decoquere ad palmum: Columella dixit pro ad quartas coquere, ut medici loquuntur

[01/22/04/004] Lichas: intervallum inter pollicem et indicem extensos; complectitur autem palmos duos et semissem | píď | Pijď | Furſpann

[01/22/04/005] Orthodoron: intervallum a carpo ad digiti medii extremitatem; lichadem excedit digito uno

[01/22/04/006] Dodrans (Plinio): palmus maior; intervallum inter pollicem et minimum digitum diductos; estque duodenum digitorum sive palmorum trium; spithama | veliká píď | Weliká pijď | Spann

[01/22/04/007] Pes: quatuor est palmorum sive digitorum sedecim Z6v/364/a dividiturque in duodecim uncias, ita ut duodecima pars pedis vocetur uncia; pollicem dici auctor est Frontinus; porro pes Graecus, ut et passus, Romanis sunt longiores: siquidem Graecus pes semuncia longior est quam Romanus et passus Graecus Romanum pede uno quartaque eius parte superat | noha, střevíc | Noha/ Střewijc | Fuß

[01/22/04/008] Pes porrectus: est iusta pedis mensura

[01/22/04/009] Pes contractus: longus et latus semipede

[01/22/04/010] Pes quadratus: longus et latus pede

[01/22/04/011] Palmipes: mensura ex palmo et pede, viginti digitorum, definiturque spatio a cubito ad digitos extremos inflexos

[01/22/04/012] Cubitum (Ciceroni): ulna (Virgilio), sesquipes (Columellae); intervallum a flexu brachii ad digiti medii supremam usque b partem | loket | Loket | Ele/ Anderthalb ſchuch

[01/22/04/013] Cubitum regium: superat commune cubitum tribus digitis (teste Herodoto)

[01/22/04/014] Passus (Plinio): spatium, quod utriusque manus extensione completur continetque pedes quinos | kročej | Kročeg | Schritt | ab hoc dissidet Graecorum orgyia, tametsi voce passus ab interpretibus reddita, quippe quae pedes sex cum quadrante contineat | sáh | Sáh

[01/22/04/015] Gradus: etsi auctores non utantur pro mensura, Boëtio tamen teste continet duos pedes et semissem | krok | Krok | Tritt

[01/22/04/016] Decempeda: de ea annotavimus inter architectonica instrumenta

[01/22/04/017] Gradus testudineus (Plauto): lentus | nespěšný krok | Neſpěſſný krok | Langſamer tritt

[01/22/04/018] Gradus formicinus (Plauto): pro parvo et contracto | Z7r/365/a malý krok | Z7r/365/a Malý krok | Kleiner ſtapff oder tritt

[01/22/04/019] Gradus grallatorius (Plauto): | veliký krok | Weliký krok | Groſſer tritt

[01/22/04/020] Clima (Columellae): mensura pedum sexagenum quaquaversum

[01/22/04/021] Arura: dimidiumex plethri, pedes habet quinquaginta (Suidae testimonio)

ex dimidium] dimidum

[01/22/04/022] Plethrum: pelethrum poëtice (tametsi iugerum male vertant interpretes); stadii sexta pars, hoc est cubitorum sex et sexaginta

[01/22/04/023] Stadium: spatium est in sexcentos pedes porrectum sive centum viginti quinque passuum | hony | Hony | estque octava miliarii pars | půl čtvrti míle vlaské | Puol čtwrti mijle wlaſké

[01/22/04/024] Diaulos (Vitruvio): in duo extenditur stadia | dvoje hony | Dwoge hony

[01/22/04/025] Hippicum: quasi equestre, indito ab equorum cursu nomine; quatuor complebctitur stadia (Plutarcho teste) | půl míle vlaské | Puol mijle wlaſké

[01/22/04/026] Milliare et milliarium (Ciceroni et Suetonio): spacium mille passuum, octo continet stadia; lapis etiam ita accipitur et cippus (Valerio Probo), quia milliaria olim lapidibus et cippis signabantur, cuius rei documentum adhuc exstat in Veneta ditione | míle vlaská | Mijle Wlaſká | Ein Meil

[01/22/04/027] Dolichus: spatium est duodecim stadiorum | půldruhé míle vlaské | Puol druhé mijle wlaſké

[01/22/04/028] Parasanga (Plinio): Persicum miliarium triginta stadia complectens (teste Herodoto)

[01/22/04/029] Schoenus: Aegyptia mensurae sexagenum stadiorum (ut Hermogenes scribit); funiculum vertit Hieronymus, quod distinctis spatiis in Nili ripa helcyaria iumenta funibus trahant

[01/22/04/030] Iugerum (Varroni): ruris moZ7v/366/adus, quem uno die iuncti boves exarare uno iugo possunt, habetque duos quadratos actus (ut Columella attestatur Varroni) pedes ducentos quoquoversum; Fabius tamen libro 1. capite penultimo iugeri mensuram ait esse ducenum quadragenum pedum in longitudine dimidioque in latitudinem patere | co se dvěma voly za den zvorati může, jitro | Co ſe dwěma woly za den zworati muože/ Gitro

[01/22/04/031] Actus (Plinio): in quo boves agebantur, cum aratur uno impetu iusto; hic erat centum viginti pedum | potah | Potah

[01/22/04/032] Actus quadratus (Varroni): longus latusque centum viginti pedes, qui et mina Latine dicitur

[01/22/04/033] b Versus (Varroni): quadratum agri spatium, centum pedes longum totidemque latum; is et modius agri (Varroni) dicitur | pole sto noh zdýlí a zšíří | Pole ſto noh zdýlij a zſſýřij

[01/22/04/034] Pes: de quo superius; sicut as in duodecim uncias distribuitur, ita sextans (Plinio) pro duabus unciis pedis ponitur; quadrans (Agellio) pro tribus unciis pedis, qui et palmus pedis; triens (Plinio) pro quaternis pedis unciis; quincunx (apud eundem) pro quinque unciis; semipes (Catoni), qui semissis (Vitruvio); bes (Sexto Pompeio) pro octonis unciis; dodrans (Columellae) pro novem unciis pedis; dextans (Vitruvio) pro decem unciis