předchozí Nomenclator omnium rerum propria nomina tribus linguis – Latina, Boiemica et Germanica – explicata continens. Ex Hadriano Iunio Medico excerptus et pro usu scholarum Boiemicarum editus následující

[02/08] De medicamentis

[02/08/01/001] Medicamentum (Ciceroni): remedium (eidem), medicamen (Plinio); quicquid medendi gratia propinatur; pharmacum | všelijaké lékařství | Wſſeliyaké lékařſtwj | Artzney

[02/08/01/002] Medicamentum praesens: praesentaneum (Plinio); quod confestim iuvat; remedium efficax (Celso), remedium singulare (Plinio); paeonium pharmacum | mocné lékařství, kteréž ihned uzdravuje | Mocné lékařſtwij/ kteréž y hned vzdrawuge | Bewerte artzney

[02/08/01/003] Amuletum (Plinio): quod collo appensum aut alia quavis ratione admotum amolitur fascinum et sortilegia | což se na hrdlo zavěšuje proti nemocem a kouzlům | Což ſe na hrdlo zawěſſuge proti nemocemhe 56 a kauzlům

he nemocem] němocem

56 V exempláři ÚJČ vytištěno „nemocem“.

[02/08/01/004] Antidotus (Plinio): alexipharmacum; quod esu potuque lethalibus venenis resistit; alexiterium | lékařství proti jedu | Lékařſtwj proti gedu | Artzney wider das gifft

[02/08/01/005] Medicamentum catharticum (Celso): medicamen ventrifluum (Aureliano); quod alvum deiicit | počištění, purgací pro stolice | Počiſſtěnij/ Purgacý pro ſtolice | Artzney die ſtulgang treibt

[02/08/01/006] Medicamentum diureticum: quod urinam concitat, impellit, movet; urinale medicamentum (Aureliano) | lékařství, kteréž moč žene | Lékařſtwij kteréž moč žene | Artzney die den harn treibt

[02/08/01/007] Gg8v/480/a Medicamentum anodynum (Celso): quod dolorem sopit ac lenit | kteréž bolest ukládá | Kteréž boleſt vkládá | Die den ſchmertzen miltert

[02/08/01/008] Medicamentum stupefaciens: soporiferum; quod sensum fallit obliterando dolorem torporemque sua frigiditate inducit; narcoticum | lékařství, kteréž čitedlnost odjímá a sen uvozuje | Lékařſtwij kteréž čitedlnoſt odgijmá a ſen vwozuge | Entſchlaffende Artzney

[02/08/01/009] Medicamentum attrahens: quod materiam ex alio foras trahendo evocat habetque remissam discutiendi vim | lékařství, kteréž ven táhne | Lékařſtwij kteréž wen táhne | Artzney die hinauß ziehet

[02/08/01/010] Medicamentum discussorium: quod exinanit, digerit, difflat per cuticulareshf meatus perque halitum | lékařství, kteréž vyprazdňuje, rozhání a ven žene | Lékařſtwj/ kteréž wyprazdňuge/ rozhánij a wē žene | Außtreibende Artzney

hf cuticulares] parcuticulares

[02/08/01/011] Medicamentum relaxans: rarefaciens, quod spiramenta corporis b rarefacit, cutim relaxat, tensionem remittit

[02/08/01/012] Medicamentum emolliens: quod indurata corpora emollit; malacticum | obměkčující | Obměkčugijcý | Linderende artzney

[02/08/01/013] Medicamentum repurgans: extersorium; quod sordes eluit ac tollit | vyčišťující od nečistoty | Wyčiſſtiugijcý od nečiſtoty | Sauberende Artzney

[02/08/01/014] Suppuratorium medicamentum (Plinio): quod puris materiam commovet | nežit zbírající | Nežit zbijragijcý

[02/08/01/015] Medicamentum anastomoticum: osculans (Aureliano) vocatur, acre et mordax, quod venarum arteriarumque ora reserat | otvírající | Otwijragijcý | Eroffende Artzney

[02/08/01/016] Medicamentum obstipans: obstruens; quod oscula vasorum occludit, nec per sensibilem vacuationem quidquam emittit | svírající a zacpávající | Swijragijcý a zacpáwagijcý | Stopffende Artzney

[02/08/01/017] Medicamentum emplasticum: quod praeHh1r/481aclusis spiraculis, nativum calorem inhibendo ne transpiret, concoquit illitum | mast na dírky potové | Maſt na dijrky potowé

[02/08/01/018] Medicamentum ecphracticum: quod meatus corporis omnes reserat et expurgat | průduchy těla otvírající | Průduchy těla otwijragijcý

[02/08/01/019] Medicamentum ecbolion: est, quo foetus in utero enectus expellitur, ne puerperae periculum creet, quod iuste licet | mrtvý plod vyhánějící | Mrtwý plod wyháněgijcý

[02/08/01/020] Medicamentum abortivumhg (Marcello): quod foetum interimit et eiicit abortu procurato, quod nefarium et illicitum – quanquam ista Budaeus confundat | živý plod vyhánějící | Ziwý plod wyháněgijcý

hg abortivum] arbortiuum

[02/08/01/021] Medicamentum atocium (Plinio): quod facit, ne mulier concipiat, sive sterilitatem concilians

[02/08/01/022] Medicamentum repellens: quod initiis fluxionum adhibetur ad repellendum

[02/08/01/023] Medicamentum glutinans: siccans; quod cruentis vulneribus admobvetur | lékařství ránu vysušující | Lékařſtwij ránu wyſuſſugijcý

[02/08/01/024] Medicamentum cicatricem ducens: quod cute tenuive callo operit | lékařství ránu zavírající | Lékařſtwij Ránu zawijragijcý

[02/08/01/025] Medicamentum sanguinem sistens: | krev stavující | Krew ſtawugijcý

[02/08/01/026] Medicamentum incarnans: sarcoticum; cuius tria faciunt genera: cephalicum, quod peculiariter calvariam incarnat; catagmaticum, quod reliquis fractis ossibus adhibetur, ut coalescant; et emmoton, quod penicillo exceptum vulneri immittitur, quasi penicularium dicas | flastr aneb lékařství, po němž maso roste | Flaſtr aneb Lékařſtwij po němž masſo roſte

[02/08/01/027] Medicamentum exulceratorium (Plinio): helcoticum (Dioscorodi); quod cutem exulcerat

[02/08/01/028] Medicamentum depascens: quod callosam et superfluam carnem exedit et absumit et ad naturalem modum reducit

[02/08/01/029] Hh1v/482/a Pyroticum medicamentum: quod ignis usum praestat adhibeturque, ut vitam partibus restituat vel ut inexpugnabile alias vitium superet;57 in quo genere sunt: dropax, sinapismus, phaenigmus, septica, escharoticum et caetera, quae in genere metasyncritica veteres dixerunt, quod exucca membra ac tantum non extincta recorporent pristinae naturae reddita

57 V tisku je výklad oddělen jako nový odstavec.

[02/08/01/030] Dropax (Martiali): medicamentum deglabratorium sive depilatorium, quo pilosa loca ad tempus laevia ac glabra redduntur; psilothrum (Martiali) | lékařství, jímž vlasy a chlupy shánějí | Lékařſtwij gijmž wlaſy a chlupy sháněgij

[02/08/01/031] Sinapismus: exulceratio cutis, quae cataplasmate e sinapi fit

[02/08/01/032] Phaenigmus (Aureliano): medicamentum, quo rubor excitatur, quod corpus valet papulare (ut Aurelianus b loquitur), hoc est in vesiculas attollere ac proinde exulcerare; idem nominat sympasma, quod ruborem facere valeat; alibi etiam vocat ruborem e sinapismo

[02/08/01/033] Escharoticum medicamentum: crustificum, quod crustam inducit, quod et ignito ferro fit et medicamento extremi ordinis | lékařství, kteréž strup na ráně dělá | Lékařſtwij kteréž ſtrup na ráně dělá

[02/08/01/034] Ectyloticum: quo calli exteruntur | lékařství, jímž mozoly stírají | Lékařſtwj/ gjmž mozoly ſtijragij

[02/08/01/035] Medicamentum erugatorium: quo rugae exteruntur; tentipellium (Titinnio) vocatur | lékařství, kteréž vrásky shlazuje a shání | Lékařſtwij kteréž wráſky shlazuge a shánj | Das die Runtzlen vertreibt

[02/08/01/036] Medicamentum hydragogum: aquiducum (Aureliano); quod hydropicorum aquam inanit | lékařství proti vodnotedlnosti | Lékařſtwj proti Wodnotedlnoſti | Artzney wider die Waſſerſucht

[02/08/01/037] Hh2r/483/a Medicamentum sternutatorium: quod sternutamentum prolicit; sternutamentum (Plinio) dicitur | kýchavka | Kýchawka | Nieskraut

[02/08/01/038] Emmoton: medicamentum liquidum, quod peniculis vulnerariis exceptum ulcerum finibus iniicitur

[02/08/01/039] Alipasma: pulvisculus, qui oleo commistus ungitur ad cohibendos sudores | prach proti potu | Prach proti potu

[02/08/01/040] Diapasma (Plinio): medicamentum aridum e siccis pulveribus conflatum, inspersile, quod aut vestibus ad gratiam odoris, aut ulceri vulnerique varia ratione, aut potui etiam ad luxum inspergitur

[02/08/01/041] Paracentesis (Aureliano): quasi compunctio, incisio scalpello aculeove facta, qua hydropicis paulatim aqua detrahitur

[02/08/01/042] Scarificatio (Columellae): quae cutim scarificat et radit

[02/08/01/043] b Anabrochismus: cum immissis vinculis aliquid supervacanei tabefactum tollitur

[02/08/01/044] Medicata potio: | lékařský traňk | Lékařſký traňk | Artzneytrank

[02/08/01/045] Commansum: apophlegmatismus; quod ore commansum pituitam capitisque humores deducit; medicorum barbaries masticatorium vocitat | což se v ustech žvejká | Což ſe w vſtech žweyká

[02/08/01/046] Illinctus: ecligma; quod lambendo illingitur | což se sse | Což ſe sſe | Latwergen

[02/08/01/047] Syrupus: serapium, fortassis a sirapa, quam vocem adulta Latinae linguae aetas, quae Columellam tulit, agnovisse videtur pro usitato quodam conditurae olivarum genere; unde ad similes condituras translata sit vox | sirup | Syrup | Syrupel

[02/08/01/048] Spissamentum (Columellae): odoramentum, quod conditis, ne Hh2v/484/a fluitent, postremum imponitur

[02/08/01/049] Errhinum: quod metae forma naribus inditur; nascale barbaris dicitur

[02/08/01/050] Nodulus: nodus, caput; quod seminibus lini, altheae similibusque fartum et in succatum veruloque sufflixum adhibetur ad molliendam linguae asprendinem; coryphantium

[02/08/01/051] Trochiscus: pastillus (Plinio, Celso): medicamentum quodvis rotulae ad formam coactum; dactylius (Hyppocrati), ab annuli specie; artiscus, quod panem referat; cycliscus, a circuli figura; pharmacopolae trochiscum nominant | trocišek, okrouhlý koláček | Trocyſſek/ Okrauhlý koláček

[02/08/01/052] Emplastrum (Plinio): medicamentum in massam coactum, quod praemollitum igni vulneribus imponitur | flastr | Flaſtr | Pfflaſter

[02/08/01/053] Cylindrus: emplastrum obblonga forma; medicis magdaleo

[02/08/01/054] Splenium (Plinio): emplastrum in fasciolae modum oblongum, cuiusmodi lieni admovetur | obdloužný flastr | Obdlaužný fflaſtr

[02/08/01/055] Malagma (Columellae): emplastri genus duritiei emolliendae comparatum | měkčící flastr | Měkčjcý fflaſtr | Weichpfflaſter

[02/08/01/056] Cataplasma (Plinio): medicamentum molle ad varios olim usus expetitum, nunc pro medicamento e viridibus simplicibus decoctishh contusisque

hh simplicibus decoctis] ſimpliciter

[02/08/01/057] Acopum (Plinio): medicamentum, quod lassitudinem e vehementiori motu corporis contractam illitu sopit, dolores levat, e calefacientibus mollientibusque conflatum | mast proti ustání | Maſt proti vſtánij | Salb ffur müde

[02/08/01/058] Acraepalum medicamentum: amethystum; medicamentum, quo vel prohibetur vel discutitur ebrietas et craHh3r/485/apula | lékařství proti ožralství | Lékařſtwij proti ožralſtwij | Artzney wider das volſauffen

[02/08/01/059] Synchrisma: unguentum liquidiore substantia quam acopum | tenká mast | Tenká maſt | Dünnes ſalblin

[02/08/01/060] Ceratum vel cerotum (Plinio): medicamentum ex oleis, gummis et liquoribus cera unitis constans

[02/08/01/061] Unguentum (Ciceroni): unguen (Plinio); constat ex adipibus et liquoribus oleo permistis ad exactam usque spissaturam olei | mast | Maſt | Salb

[02/08/01/062] Fomentum (Celso): fomentatio (Ulpiano), fotus (Plinio); quod corpori admotum ipsum fovet et calefacit | čím se tělo odhřívá a chová | Cžijm ſe tělo odhřijwá a chowá | Erwermung/ Erhaltung

[02/08/01/063] Decoctum (Plinio): decoctus (Plinio); pharmacopaei decoctionem nominant | zvaření | Zwařenij | Siedung

[02/08/01/064] Suffitus (Plinio): suffimentum (eidem), suffitio (eidem), suffibmen (Ovidio); odoramentum, quod ignitis prunis iniectum adoletur, ut nidorem gratum exhalet; thymiama | kadění, podkouření | Kaděnij/ Podkauřenij | Vnderrauchung

[02/08/01/065] Glans: balanus, barbari suppositorium vocant; quod sedi immittitur ad deducendam alvum, a figura oblonga glandis | čípek pro stolice | Cžijpek pro ſtolice | Zepffle den ſtulgang zubringen

[02/08/01/066] Pessus (Celso): quod digiti forma feminis ab utero affectis subiicitur

[02/08/01/067] Catapotium (Plinio): medicamentum, quod non diluitur, sed ita, ut est, devoratur (ut a Scribonio describitur); vulgo pilula, a rotunda specie pilae instar | pilule | Pilule | Pilullen

[02/08/01/068] Gargarismus: gargarisatus (Plinio); quod colluendis faucibus adhibetur | klokcení | Klokcenij | Das Gorgelen

[02/08/01/069] Philtrum (Ovidio): amatorium Hh3v/486/a virus (Plinio), amatorium poculum (Ciceroni), quale delenimentum vocat Afranius | tužebný traňk, poď za mnou | Tužebný traňk/ Poď za mnau | Komm mir nach

[02/08/01/070] Venenum (Lucretio): virus (Ciceroni) | jed | Ged | Gifft

[02/08/01/071] Venenum lethale: mortiferum (Ciceroni), acre (Lucretio), praesentaneum (Agellio) | smrtedlný jed | Smrtedlný ged | Todtlich gifft

[02/08/01/072] Infusio (Cornelio Tacito): dilutum, in quo immaduit quid et maceratum est

[02/08/02] Saporum genera

[02/08/02/001] Acre: quod mordicat et rodit valido calore, ut piper | perné, kousavé | Perné/ kauſawé | Scharffpeiſig

[02/08/02/002] Acidum (Plinio): mordicans citra caliditatem, ut oxalis | kyselé, octové | Kyſelé/ octowé | Sawer

[02/08/02/003] Salsum (Virgilio): linguam debtergens | slané | Slané | Geſaltzen

[02/08/02/004] Amarum (Ciceroni): detergens adeo, ut etiam exasperet | hořké | Hořké | Bitter

[02/08/02/005] Adstrictorium (Plinio): genus est commune acerbi et austeri, quorum utrunque contrahit, poros densat, reprimit, siccat, qualitate frigidum | svírající | Swijragijcý | Das zuſammen zihet

[02/08/02/006] Acerbum (Ciceroni): immite (Plinio); quod contrahit et stipat quodammodo tactum, ut cornum | trpké | Trpké | Herb

[02/08/02/007] Austerum (Columellae): quod asperum sensum commovet in profundum subiens ac veluti humorem depascens, ut mespilum | navinulé | Nawinulé | Sauramefficht

[02/08/02/008] Dulce (Ciceroni): amaro contrarium, quod manifesta voluptate linguam imbuit | sladké | Sladké | Süß

[02/08/02/009] Suave (Virgilio): quod blandum Hh4r/487/ et gratum linguae occurrit | lahodné | Lahodné | Lieblich

[02/08/02/010] Pingue: unguinosum (Plinio); quod linguam sine voluptate inungit | tučné, mastné | Tučné/ Maſtné | Feiſt